Kουµανταρια, The Wine of Kings

Κείμενο: Xριστίνα Σκορδή
 

Oι χαρακτηρισµοί που της έχουν αποδοθεί στο πέρασµα των αιώνων είναι πολλοί, όπως και οι θρύλοι που κατά καιρούς τη συνόδευσαν: κυπριακό νάµα, κρασί των Σταυροφόρων, απόστολος των κρασιών, γλυκό σαν Μούσα, οίνος άκρατος, λιαστός οίνος, θησαυρός…

Βάζοντας την Kουµανταρία στο γευστικό µικροσκόπιο ενός ειδικού, θα διακρίνει κάποιος αρώµατα µελιού, αποξηραµένων φρούτων, χαρουπιού, καφέ, καραµέλας, ξύλου και βανίλιας. Ένα κρασί µε πυκνή και βελούδινη υφή, ισορροπηµένη γεύση και εντυπωσιακή µακρά αρωµατική επίγευση, που αγαπήθηκε όσο λίγα.

Τις πρώτες αναφορές για το πληθωρικό ποτό µε την ιδιαίτερη θέση στα πλουσιότερα τραπέζια της Ευρώπης και της Ανατολής –«το κρασί των βασιλέων και τον βασιλιά των κρασιών» κατά τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο, όταν το πρωτοδοκίµασε τη µέρα του γάµου του µε τη βασίλισσα Βερεγγάρια στην Κύπρο– τις συναντάµε το 3500 π.Χ. Το αρχαιότερο κείµενο γράφτηκε γύρω στα 800 π.Χ. από τον Ησίοδο, ο οποίος στο ποίηµά του «Έργα και Ηµέραι» αναφέρεται λεπτοµερώς στο «κύπριο νάµα», εξηγώντας τον τρόπο παρασκευής του κρασιού «που δεν έλειπε από τα συµπόσια των Φαραώ και των βασιλιάδων της Μεσογείου». Παρ’ όλα αυτά, η Κουµανταρία αναδείχτηκε και τελειοποιήθηκε κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, το 1192 µ.Χ., όταν έφτασαν στο νησί οι Ιωαννίτες Ιππότες, οι οποίοι γνώριζαν πολύ καλά τα µυστικά της παραγωγής του κρασιού. Εκείνοι, λοιπόν, του έδωσαν τη µορφή που έχει µέχρι σήµερα και το εµπορεύτηκαν, χαρίζοντάς του φήµη σε σηµαντικά κέντρα της τότε εποχής. Το όνοµά του οφείλεται στους ίδιους και την περιοχή παραγωγής του, που βρισκόταν υπό τη διοίκησή τους, τη La Grande Commanderie. Για την ιστορία, υπήρχαν τότε τρεις Κοµµανταρίες, µε µεγαλύτερη και ισχυρότερη εκείνη που είχε έδρα το χωριό Κολόσσι της επαρχίας Λεµεσού, στα χωράφια του οποίου καλλιεργούνταν αµπέλια εξαίρετης ποιότητας. Η φήµη της Κουµανταρίας ήταν τέτοια, ώστε να κερδίσει το πρώτο καταγεγραµµένο διαγωνισµό γευσιγνωσίας, τη «Μάχη των Οίνων», που πραγµατοποιήθηκε από τον Γάλλο βασιλιά Φίλιππο Αύγουστο το 13ο αιώνα.

Μία βόλτα µε το αυτοκίνητο στη σηµερινή περιοχή της Κουµανταρίας θα σας οδηγήσει νοτιοανατολικά του Τροόδους, στην επαρχία Λεµεσού. Τα δεκατέσσερα Κουµανταροχώρια (Λάνια, Δωρός, Μονάγρι, Συλίκου, Άγιος Γεώργιος, Άγιος Μάµας, Καλό Χωριό, Καπηλειό, Άγιος Παύλος, Λουβαράς, Ζωοπηγή, Άγιος Κωνσταντίνος, Αψιού και Γεράσα) βρίσκονται σε υψόµετρο 500-900 µέτρων και είναι γεµάτα αµπελώνες από τις ντόπιες ποικιλίες σταφυλιών, το Μαύρο και το Ξυνιστέρι. Η Κουµανταρία παράγεται είτε µε την ανάµειξη των δύο αυτών ποικιλιών είτε µε την κάθε µία ξεχωριστά, και µόνο στα χωριά αυτά, βάσει των αυστηρών κανονισµών για κρασί µε ΠΟΠ (Προστατευόµενης Ονοµασίας Προέλευσης). Όταν τελειώσει ο τρύγος –ξεκινάει κάθε Σεπτέµβριο–, τα σταφύλια τοποθετούνται κάτω από τον µεσογειακό ήλιο έως και δέκα ηµέρες, µέχρι να αφυδατωθούν και να αυξηθεί η περιεκτικότητά τους σε σάκχαρα, δίνοντας έτσι στο ποτό την ιδιαίτερη, γλυκιά γεύση του. Οι σταφίδες, στη συνέχεια, συµπιέζονται, η απορροή συλλέγεται και πραγµατοποιείται η ζύµωση σε δεξαµενές ή τεράστια πιθάρια. Μετά την οινοποίηση, η Κουµανταρία πρέπει να παλαιώσει σε δρύινα βαρέλια για τουλάχιστον δύο χρόνια πριν κυκλοφορήσει στην αγορά.

Όλα αυτά τα γραφικά χωριά, λοιπόν, διαθέτουν κάτι ιδιαίτερο να προσφέρουν στους επισκέπτες τους, κυρίως την ικανότητα να τους µυήσουν στον κόσµο της Κουµανταρίας αλλά και να τους ταξιδέψουν σε σηµαντικές στιγµές της οινικής κυπριακής ιστορίας. Στην περιοχή λειτουργούν τέσσερα οινοποιεία, το Οινοποιείο Μενάργος στο Μονάγρι, το Παραδοσιακό Οινοποιείο και Μουσείο Ρεβέκκα σε ένα αναπαλαιωµένο αγροτικό σπίτι στον Άγιο Μάµα, το Οινοποιείο Παναγιώτης Καρσεράς στον Δωρό και το Οινοποιείο της Συνεργατικής Εταιρείας Αµπελουργών στο Καλό Χωριό, τα οποία µπορείτε να επισκεφθείτε.

Σηµειώστε στο χάρτη άλλες δύο σηµαντικές στάσεις: το Ιστορικό Μουσείο Κουµανταρίας στη Ζωοπηγή, όπου φιλοξενείται µόνιµη έκθεση µε πολλά αντίγραφα κυπριακών αρχαίων δοχείων κρασιού, πινάκων, εικόνων και οπτικών µέσων, µέσα από τα οποία παρουσιάζεται η ιστορία της Κουµανταρίας µαζί µε τις πτυχές της καθηµερινής ζωής, της τέχνης και του κυπριακού οινικού πολιτισµού. Ακόµα, στο Θεµατικό Μουσείο Αποθήκευσης Κουµανταρίας στη Λάνια –ίσως το πιο όµορφο από όλα τα Κουµανταροχώρια– παρουσιάζονται, µεταξύ άλλων, τα µεγάλα πιθάρια, στα οποία συνήθιζαν να αποθηκεύουν το γλυκόπιοτο αυτό κρασί, αλλά και εργαλεία που χρησιµοποιούσαν κατά τη διαδικασία παραγωγής του.

Φωτογραφίες: Cyprus Wine Museum

Η Κουµανταρία ανακτά σήµερα τη χαµένη αίγλη της χάρη σε αρκετά οινοποιία, που συνεχίζουν το έργο που ξεκίνησαν τότε οι Ιωαννίτες Ιππότες και προσφέρεται κυρίως ως επιδόρπιο κρασί: ως ο γλυκός επίλογος ενός γεύµατος ή δείπνου, που οι καλεσµένοι µας θα θέλαµε να θυµούνται για καιρό.