Βαβλα: ενα ζωντανο εργο τεχνης

Κείμενο: Ελένη Ξένου

Φωτογραφίες: Ρόμος Κοτσώνης

Ο Πασχάλης Αναστάση –γνωστός Κύπριος ζωγράφος– έχει ήδη φτιάξει τους καφέδες και κάθεται στην αυλή του παραδοµένος στην υπέροχη θέα που απλώνεται µπροστά στο σπίτι του. Καθαρός ουρανός, βουνά, το φράγµα της Καλαβασού και πιο πίσω η θάλασσα της Λεµεσού. «Ένας πίνακας φτιαγµένος από χέρι θεϊκό», του λέω. Χαµογελάει, προφανώς και συµφωνεί. Aυτός ήταν, άλλωστε, ο λόγος που αποφάσισε να ζήσει εδώ: για να βρίσκεται σε συνεχή επαφή µε αυτό που µας υπερβαίνει. Το σπίτι του βρίσκεται λίγο έξω από το χωριό, σε ένα λόφο που µοιάζει να αιωρείται µεταξύ ουρανού και γης. Περνά ώρες παρακολουθώντας τα σύννεφα, τη θάλασσα, τις βουνοκορφές, τα δέντρα, τα πουλιά, προτού αρχίσει να ζωγραφίζει. Γι’ αυτό εκπέµπουν τόση ηρεµία το βλέµµα του και τόση δύναµη οι πίνακές του. «Πώς διάλεξες τη Βάβλα για µόνιµη διαµονή;» θέλω να τον ρωτήσω. Αναβάλλω, ωστόσο, την ερώτηση, προκειµένου να παραµείνουµε λίγο ακόµα στους ήχους της φύσης.

Ένας ζωγράφος, ένας µουσικός και δεκάδες τάµατα αγάπης φανερώνουν το µυστικό που κάνει τη Βάβλα ένα χωριό µαγικό.

Γαλήνια ηρεµία

Περιτριγυρισµένη από τα βουνά του Τροόδους και «πολιτογραφηµένη» στην περιοχή Λάρνακας, η Βάβλα, χτισµένη το 1450 µ.Χ., είναι ένα από τα χωριά που διατηρούν ακέραιο το γραφικό τους χαρακτήρα. Οι κάτοικοί της πλέον ελάχιστοι. Κάποιοι ηλικιωµένοι, κάποιοι νεότεροι µε κύρια ενασχόληση τη µελισσοκοµία (στη Βάβλα παράγεται µέλι σπουδαίας ποιότητας), µερικοί ψαγµένοι ξένοι και ορισµένοι Κύπριοι καλλιτέχνες, που αποφάσισαν να διαχωρίσουν τη θέση τους από την τρέλα της πόλης. Και η Βάβλα είναι ιδανική επιλογή για µια τέτοια «ψυχοθεραπευτική» φυγή. Αρκετά κοντά στις υπηρεσίες και των τριών πόλεων (Λάρνακας, Λεµεσού, Λευκωσίας), ακόµα πιο κοντά στη θάλασσα και αρκετά µακριά από την αστική φασαρία, διεκδικεί το δικαίωµά της σε µια γαλήνια ηρεµία, την οποία είναι ταγµένη να διαφυλάξει. Λευκά πέτρινα σπίτια µε παραδοσιακές γραµµές συνιστούν το χαρακτήρα της. Το γεγονός ότι έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο χωριό είναι και ο λόγος που «γλίτωσε» από τις αισθητικές δυσαρµονίες που θα νόθευαν τη γραφικότητά της. Ο Πασχάλης µού υπόσχεται πως θα µε ξεναγήσει στα πιο όµορφα σηµεία του χωριού. Προς το παρόν όµως, αρχίζει να µου εξιστορεί τη σχεδόν καρµική συνάντησή του µε τη Βάβλα.

Η Βάβλα, χτισµένη το 1450 µ.Χ., είναι ένα από τα χωριά που διατηρούν ακέραιο το γραφικό χαρακτήρα τους.

Με τα µάτια του ζωγράφου

Μια αγγελία σε κάποια εφηµερίδα για ένα «χωράφι προς πώληση», πριν από 26 περίπου χρόνια, αλλά και µια διαισθητική περιέργεια, τον οδήγησαν σ’ αυτό το χωριό. Το αγάπησε µε την πρώτη µατιά. Η οµορφιά της φύσης και η απλότητα τον καθήλωσαν. Αγόρασε το χωράφι, πήρε ένα αντίσκηνο και κατασκήνωσε για έναν ολόκληρο χειµώνα στη µέση του πουθενά, ώστε να αισθανθεί την ενέργεια του µέρους. Όλα γύρω του συνηγορούσαν πως εδώ ήταν ο προορισµός του. Του πήρε δέκα χρόνια για να χτίσει το σπίτι του (το έχτισε µόνος του!), απολαµβάνοντας κάθε στιγµή αυτής της διαδικασίας, η οποία τον έφερνε όλο και πιο κοντά στο µεγαλείο της φύσης, όλο και πιο βαθιά στο διαλογισµό, που για εκείνον είναι πλέον αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωής του. Ο χώρος του αποτελείται από τρία µικρά σπιτάκια, στο ένα ξεκουράζεται, κοιµάται και µαγειρεύει, στο άλλο ζωγραφίζει και στο τρίτο φυλάει µε τάξη τα εργαλεία του – το στούντιο του είναι ανοιχτό σε επισκέπτες. Μου δείχνει ένα-ένα τα έργα του και µετά παίρνουµε το δρόµο για το κέντρο του χωριού. Στη διαδροµή, µου εξηγεί πόσο καταλυτική είναι η επαφή µε τη φύση για τη δηµιουργική έµπνευση και µου αποκαλύπτει πως του αρέσουν περισσότερο οι µέρες που ο καιρός είναι άγριος, γιατί φοράει το αδιάβροχό του και περπατά µέσα στη βροχή, όπως τότε που ήταν παιδί.

Βόλτα στο χωριό

Περπατάµε στα λιθόστρωτα δροµάκια, χαζεύουµε τα πέτρινα σπίτια, τις γλάστρες µε τα γεράνια, τα οικόσηµα στις πόρτες και τις κεντηµένες κουρτίνες. «Τα Σαββατοκύριακα έρχεται πολύς κόσµος», µε πληροφορεί ο Πασχάλης, «ειδικά τώρα που στην πλατεία άνοιξε το εστιατόριο “Αµυγδαλιές” µε παραδοσιακή κουζίνα». Τις υπόλοιπες µέρες, όµως, ακούς µόνο τη φύση. Πριν φτάσουµε στην πλατεία, µου δείχνει ένα µνηµείο αφιερωµένο στις πρόσφατες πυρκαγιές, δηµιούργηµα του γνωστού Κύπριου γλύπτη Φίλιππου Γιαπάνη. Λοξοδροµεί για να µου δείξει και τη Στοά Μιχαλούδη, µια υπέροχη καµάρα, καµάρι του χωριού, που χρονολογείται από το 1900 και τις νύχτες φωτίζεται σαν έργο τέχνης. Φτάνουµε στην πλατεία και από εκεί κατεβαίνουµε τα σκαλιά προς τη µεγάλη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Στο προαύλιο της βρίσκεται και το Πολιτιστικό Κέντρο. Χτίστηκε το 1905 και παλιά λειτουργούσε ως δηµοτικό σχολείο, ένα πανέµορφο αρχιτεκτόνηµα, στο οποίο σήµερα ο Πασχάλης εκθέτει έργα του. Μια πινακίδα κάτω από την εκκλησία δείχνει το δρόµο για το παλιό πηγάδι, εκεί όπου κάποτε οι κάτοικοι προµηθεύονταν το νερό τους. Πετρόκτιστα σκαλιά, χωµένα µέσα στο πράσινο, µε τη µυρωδιά του θυµαριού να µας τρυπάει τα ρουθούνια, συνθέτουν τη διαδροµή που καταλήγει στο πηγάδι. Ένας περίπατος γεµάτος οξυγόνο, που σε ταξιδεύει νοερά σε περασµένες εποχές, όπου όλα είχαν άλλη αξία και άλλη ουσία.

Το µονοπάτι της φύσης

Το τηλέφωνο χτυπά και µας επαναφέρει στο σήµερα. Είναι ο Λευτέρης Μουµτζής, γνωστός Κύπριος µουσικός, που εδώ και δύο χρόνια ζει στη Βάβλα και δηλώνει ερωτευµένος µε το χωριό. Καλλιτεχνικός διευθυντής του Μουσικού Φεστιβάλ «Φέγγαρος», το οποίο διοργανώνεται κάθε καλοκαίρι στον Κάτω Δρυ – το διπλανό χωριό. Πάντα ήθελε να ζήσει σε χωριό, ανακάλυψε τυχαία τη Βάβλα και µαγεύτηκε. Καταφθάνει µαζί µε τη Σούσι, το µαύρο παιχνιδιάρικο σκυλί του, κι όλοι µαζί αποφασίζουµε να περπατήσουµε το µονοπάτι της φύσης, το οποίο ξεκινά από το κέντρο του χωριού, περνάει από το ξωκλήσι της Παναγίας της Αγάπης και ακολουθεί µια µαγευτική πορεία πότε κοντά στον ποταµό του Αγίου Μηνά και πότε κατά µήκος των βουνοκορφών. «Τώρα καταλαβαίνεις γιατί µετακόµισα στη Βάβλα;», µου λέει καθώς διασχίζουµε τα αιωνόβια δέντρα και ακούµε παράξενα τιτιβίσµατα. «Κάθε πρωί κάνω τον περίπατό µου στη φύση, γεµίζω τα πνευµόνια µου µε καθαρό αέρα και είµαι πανέτοιµος να αντιµετωπίσω τα πάντα», εξηγεί. «Και µετά αποµονώνεσαι στο πανέµορφο σπιτάκι σου και συνθέτεις;», τον ρωτώ. Όταν δεν έχει δουλειά στην πόλη, αυτό κάνει, παρότι µου αποκαλύπτει πως του πήρε καιρό να αρχίσει να δηµιουργεί. «Θέλεις το χρόνο σου για να ενδώσεις στην ηρεµία», συµπληρώνει, ενώ έχουµε ήδη φτάσει στην Παναγία της Αγάπης.

Ο γνωστός µουσικός Λευτέρης Μουµτζής δηλώνει ερωτευµένος µε τη Βάβλα.

Τάµατα αγάπης

Λειτουργεί µόνο µία φορά το χρόνο, την Παρασκευή της Γαλιλαίας. Είναι, όµως, πάντα ανοιχτή για τους προσκυνητές. Έξω από το γραφικό εκκλησάκι υπάρχει ένα µεγάλο δέντρο, στον κορµό του οποίου είναι χαραγµένα τα αρχικά γράµµατα των ονοµάτων δεκάδων ζευγαριών. «Πραγµατικά, συγκινείσαι όταν αισθάνεσαι πόση αγάπη πέρασε από αυτό το ξωκλήσι», λέει ο Πασχάλης, τεντώνοντας τα χέρια του στον αέρα. Η συνειδητοποίηση πως όποιος φτάνει εδώ, είναι για να κάνει τάµα στην αγάπη, έχει κάτι το ιερό µέσα της, σκέφτοµαι. Διατυπώνω φωναχτά τη σκέψη µου στον Λευτέρη και στον Πασχάλη και µαζί καταλήγουµε σε µια κοινή διαπίστωση: Η Βάβλα έχει µια ιδιαίτερη µαγεία, η οποία σε ωθεί να στραφείς προς το µέσα σου, αναζητώντας την ψυχική σου ισορροπία. Και η Παναγία της Αγάπης σού φανερώνει αυτό το µυστικό. Είναι, άλλωστε, η µόνη εκκλησία στην Κύπρο που φέρει αυτό το όνοµα, γεγονός που την αναγάγει από ένα αξιοθέατο σε ένα µέρος βαθιάς περισυλλογής.

Επιστρέφουµε πίσω στο χωριό και καταλήγουµε στο σπίτι του Λευτέρη. Εσωτερική αυλή µε µια µεγάλη λεµονιά, στο ένα δωµάτιο το πιάνο, στο άλλο το χαλάκι της γιόγκα και µια τεράστια βεράντα στον πάνω όροφο µε θέα τα βουνά και το µπλε του ουρανού. Τίποτα πιο απαραίτητο από ένα παράθυρο, µια αυλή, µια βεράντα µε θέα το µπλε του Θεού, συλλογίζοµαι. Μόνο που χρειάζεται να διανύσεις πολλά χιλιόµετρα µέσα στον ανθρώπινο θόρυβο για να το συνειδητοποιήσεις. Eυτυχώς, κάποια µέρη σε βοηθούν να φτάσεις πιο σύντοµα σ’ αυτή τη συνειδητοποίηση. Ένα από αυτά, η Βάβλα, που διατηρεί την ευλογία της απεραντοσύνης και την υπερασπίζεται µε τάµατα αγάπης.