Eνας τόπος είναι οι άνθρωποί του. Άνθρωποι που αγαπούν τη γη τους. Άνθρωποι που φροντίζουν να διατηρούν ζωντανή την παράδοση. Άνθρωποι που αξίζει να γνωρίσουµε, για να θυµηθούµε τι έχει πραγµατική σηµασία στη ζωή.
Κείμενο: Αντρέας Κάτσιης / Φωτογραφίες: SILVIO AUGUSTO RUSMIGO
Ο Silvio έχει ήδη στήσει το τριπόδι του και ετοιµάζεται για τις πρώτες λήψεις. Η κυρία Δήµητρα τον κοιτά µε λαχτάρα και συστολή ταυτόχρονα, όταν της ζητά να φωτογραφηθεί. Στο πρόσωπό της µπορείς να διακρίνεις όλες τις εµπειρίες της ζωής της. Ολόκληρες δεκαετίες σκληρής δουλειάς. Τα τελευταία 15 χρόνια εργάζεται στις αποθήκες χαρουπιών, στο Ζύγι, µαζί µε το γιο της Αντρέα. «Δεν µπορώ να κάθοµαι. Δεν ζω, όταν δεν κάνω τίποτα». Ποζάρει στο φακό χαµογελώντας αµήχανα. Πίσω της απλώνονται σωροί µε χαρούπια. Αφού τα µαζέψουν οι παραγωγοί των γύρω περιοχών, τα ξεφορτώνουν στις αποθήκες και έπειτα ξεκινά η διαδικασία του διαχωρισµού από τα ξερά κλαδιά και τα φύλλα. Η δουλειά γίνεται µε τα πόδια και τα χέρια, όπως παλιά – πάνω από µισό αιώνα πριν. Κοιτάζοντας γύρω, λίγα έχουν αλλάξει από τότε. Ακόµη και τα µηχανήµατα που χρησιµοποιούν οι εργάτες χρονολογούνται από τότε. «Οι νέοι ιδιοκτήτες ήθελαν να διατηρήσουν τις παλιές πρακτικές, οπότε βρήκαν τα παλιά µηχανήµατα και τα ξαναέβαλαν σε λειτουργία. Μπορεί να ακούγεται περίεργο σε κάποιους, αυτή η έλλειψη νέας τεχνολογίας, αλλά έχει µια άλλη αίγλη αυτός ο τρόπος», µας λέει ο κύριος Κώστας, εργάτης και οδηγός τρακτέρ στις αποθήκες.

Μαύρος Χρυσός
Έπειτα από µία µεγάλη περίοδο καµπής, το χαρούπι πήρε ξανά τα πάνω του, µας εξηγεί η κοινοτάρχης Ζυγίου, κ. Γεωργία Μιχαήλ. «Θεωρείται ένα από τα πιο δηµοφιλή superfoods της εποχής και ο κόσµος το ψάχνει σε όλες του τις µορφές. Η µεγαλύτερη ζήτηση έρχεται από το εξωτερικό, οπότε δουλεύουµε κυρίως µε εξαγωγές», µας λέει. Όση ώρα µιλάµε, καταφθάνουν νέα φορτία µε χαρούπια. «Το τελευταίο διάστηµα, πολλοί νέοι µπήκαν στο επάγγελµα και ξαναφυτεύουν χαρουπιές. Αυτές που κάποτε οι πιο παλιοί ξήλωναν για να αντικαταστήσουν µε οτιδήποτε άλλο. Είναι εύκολο δέντρο η χαρουπιά και αξίζει να ασχοληθείς», επισηµαίνει η Άννα Κοσµά, πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών Υπαίθρου και ξεναγός µας σε αυτή τη διαφορετική διαδροµή.
Η κυρία Δήµητρα, ο Αντρέας και ο κύριος Κώστας ετοιµάζονται για το πρώτο διάλειµµα της ηµέρας. Στο πλαστικό τραπέζι έξω στην αυλή έχουν βγάλει χαλλούµι, ζεστό ψωµί, ελιές, ντοµάτα και κυπριακό καφέ για το «µπούκωµα». Μπαίνοντας στο αυτοκίνητο, η µυρωδιά από το θρυµµατισµένο χαρούπι µε γυρίζει πίσω χρόνια, τότε που βοηθούσα τη γιαγιά µου να φτιάξουµε «τερτζιελλούθκια» µε το χαρουπόµελο.
Μικρή στάση στη Μαρίνα Ζυγίου. Ο κύριος Πανίκκος και ο κύριος Ττοουλής µόλις επέστρεψαν από την πρωινή τους βόλτα µε το καΐκι, µε λίγα λεοντόψαρα. Τα δύο αδέλφια ψαρεύουν για πάνω από έξι δεκαετίες «κι όσο µας κρατούν τα πόδια µας, θα συνεχίσουµε να το κάνουµε», µας λέει χαµογελώντας ο κ. Πανίκκος. Πίσω µας, οι ξακουστές ψαροταβέρνες του Ζυγίου ξεκινούν τις ετοιµασίες για το µεσηµέρι. Ο καιρός είναι ακόµη καλός και ευνοεί µικρές αποδράσεις από την πόλη για φρέσκο ψάρι δίπλα στη θάλασσα. Στη διαδροµή για την επόµενη στάση µας, η κοινοτάρχης µάς λέει για τη µεγάλη ανάπλαση που προγραµµατίζεται στην περιοχή.

Στα πετρόχτιστα σοκάκια µε τις βουκαµβίλιες και τα γιασεµιά
Στο Teacher’s House, στο Μαρώνι, µας περιµένει ήδη ο Αντώνης µε τη µητέρα του, την κυρία Μαίρη. Δυνατή γυναίκα, το καταλαβαίνεις από το βλέµµα και από τον τρόπο που κινείται στο χώρο. Ο Αντώνης, αφού σπούδασε ξενοδοχειακά, επέστρεψε στο χωριό και ανέλαβε τα δύο αγροτουριστικά καταλύµατα που είχαν δηµιουργήσει οι γονείς του χρόνια πριν. Σήµερα, στο χωριό ζουν περισσότεροι από 700 µόνιµοι κάτοικοι, µε πολλούς να είναι ξένοι που αγάπησαν το χωριό και αποφάσισαν να µείνουν µόνιµα. «Σύντοµα, έρχεται µία µεγάλη ανάπτυξη στο χωριό από έναν επενδυτή, που αγόρασε ένα παλιό αρχοντικό για να φτιάξει πολλά µικρά καταλύµατα. Η ζήτηση µεγαλώνει το τελευταίο διάστηµα και η προσφορά είναι µικρή», τονίζει η Γεωργία Γιασεµίδου, γραµµατέας του Κοινοτικού Συµβουλίου και ταχυδρόµος του χωριού.
Η κυρία Μαίρη µάς κερνά τη σπιτική µανταρινάδα που έφτιαξε και ο Αντώνης σερβίρει το παραδοσιακό κυπριακό πρωινό: αυγά µάτια, λούντζα κρασάτη, ζεστό ψωµί, φρέσκια κόκκινη ντοµάτα, σπιτικές µαρµελάδες. Όλα αγνά, όλα της ηµέρας.
Στη διαδροµή µάς πετυχαίνει ο Κυριάκος και µας προσκαλεί στο Old Coffee Shop για έναν καφέ στα γρήγορα. Πρώην artisan baker στη Λάρνακα, αποφάσισε να τα αφήσει όλα και να φτιάξει ένα δικό του χώρο στο χωριό. «Προς το παρόν ανοίγει µόνο Σαββατοκύριακα, αλλά σταδιακά θα λειτουργεί περισσότερες ηµέρες. Εστιάζω στο κρασί και στα platters, αλλά σερβίρω και καφέ µε πρωινό τις Κυριακές, που ανοίγω πιο νωρίς». Με βλέπει που παρατηρώ τη βιβλιοθήκη στην αυλή και µου αναφέρει πως στην αποθήκη έχει ακόµη πολλές κούτες µε βιβλία, τα οποία σύντοµα θα βρουν κι αυτά το χώρο τους.
Στο Piazza Maroni, λίγα µέτρα πιο κάτω, η Μαρία έχει ήδη στρώσει τραπέζι κι έχει σερβίρει τις σπιτικές πίτσες που µόλις έχει βγάλει από τον ξυλόφουρνο. Στο µενού θα βρεις τα πάντα, από πιάτα σχάρας µέχρι κλασικά κυπριακά φαγητά, αλλά η πίτσα της ξεχωρίζει για τη γεύση και την ποιότητα.
Συνεχίζοντας την παράδοση
Η ίδρυση και η πορεία του Συλλόγου Γυναικών Υπαίθρου Λάρνακας είναι από τις κορυφαίες στιγµές της πολυπράγµονος Άννας, µίας εκ των ιδρυτριών του Συλλόγου. Στο Κέντρο Βιωµατικών Εργαστηρίων στον Άγιο Θεόδωρο, βρίσκονται από νωρίς η Γεωργία και οι κυρίες Άντρη, Παναγιώτα και Παρασκευή για να ετοιµάσουν τα παραδοσιακά προϊόντα τους. Στο ένα τραπέζι η κυρία Άντρη έχει απλώσει τα κεντήµατά της και περιµένει τις οδηγίες του φωτογράφου. Δίπλα, η κυρία Παρασκευή και η κυρία Παναγιώτα έχουν ξεκινήσει να φτιάχνουν σκλινίτζια και άλλα παραδοσιακά ζυµαρικά. «Ο Σύλλογος είναι ένας ζωντανός οργανισµός, στον οποίο µπορεί να συµµετέχει οποιοσδήποτε δωρεάν. Έχουµε βιωµατικά εργαστήρια, στα οποία διδάσκουµε µαγειρική, κέντηµα, σµιλί, µέχρι και εργαστήριο παραδοσιακής vegan κουζίνας, και πλέον ο κόσµος τα έχει αγκαλιάσει. Διατηρούµε περισσότερα από 40 βιωµατικά εργαστήρια, ενώ ανά τακτά χρονικά διαστήµατα διοργανώνουµε και µία υπαίθρια αγορά παραδοσιακών προϊόντων, µε τις γυναίκες από τις 18 κοινότητες της περιοχής να στηρίζουν, για να µη χαθεί η παράδοση του τόπου µας», µας λέει η Άννα, καθώς δοκιµάζουµε τα vegan αφέλια µε σόγια της Αναστασίας. Απρόσµενα εύγευστα, οµολογώ! Η κυρία Παναγιώτα µάς αποχαιρετά µε ένα δικό της τσιαττιστό για τα µακαρόνια και ξεκινάµε για τον τελευταίο µας προορισµό, την Αναφωτίδα.

Ένα χωριό λουσµένο µε φως
«Αναφωτία, έτσι το λέµε εµείς εδώ», µας λέει ο κύριος Σταύρος Καραγιώργης, κοινοτάρχης του χωριού, µε το που φτάνουµε στο σπίτι του. «Το όνοµα του χωριού προέκυψε από το φως που το λούζει καθ’ όλη τη διάρκεια της ηµέρας», διευκρινίζει. Στο τραπέζι µάς περιµένουν τα πρώτα κεράσµατα: ζεστός παλουζές της ώρας, σιουσιούκκος και παγωµένη ζιβανία – όλα δικής του παραγωγής. Με τη γυναίκα του Χρυστάλλα αποφάσισαν να εκµεταλλευτούν τα αµπέλια τους, εφαρµόζοντας όσα είχαν µάθει από τους παππούδες τους. «Προς το παρόν, έχουµε µετατρέψει το σπίτι µας σε εργαστήριο. Σύντοµα, όµως, ετοιµάζουµε ένα επαγγελµατικό εργαστήρι µε όλες τις απαραίτητες πιστοποιήσεις και προδιαγραφές που απαιτούνται, ώστε να βγούµε κανονικά στην αγορά. Αυτή τη στιγµή, δίνουµε µόνο σε φίλους και γνωστούς».
Περπατώντας στο κέντρο του χωριού, εντοπίζω σε κάθε γωνιά του µοναδικά σηµεία θέας, µε το φως να αναδεικνύει εξαιρετικά τον παραδοσιακό του πυρήνα. Σε κοµβικό σηµείο, το εµβληµατικό Café Aman, η παραδοσιακή ταβέρνα του χωριού, που έχει αναδειχθεί πολλές φορές ως µία από τις καλύτερες µεσογειακές ταβέρνες στην περιοχή, από τους χρήστες του TripAdvisor. «Κάνουν σπουδαίους κεφτέδες και ανθούς κολοκυθιάς, γεµιστούς µε τυρί, και τηγανητούς µε χυλό µπίρας», µας λέει η Άννα, επισηµαίνοντας πως για να βρεις διαθέσιµο τραπέζι, πρέπει να κλείσεις δύο εβδοµάδες πριν.
Κάνουµε στάση στην εκκλησία της Αγίας Φωτεινής. Ο Silvio µάς βγάζει µία οµαδική φωτογραφία, µε το χωριό να απλώνεται πίσω µας. Για την επιστροφή ο κ. Σταύρος µάς φορτώνει µε σακούλια γεµάτα αµπελίσιο σταφύλι, παλουζέ και σιουσιούκο. Χαµηλώνω το ραδιόφωνο στο αµάξι και ακούω τη θάλασσα να χτυπάει στην ακτή. Μυρίζω το ιώδιο και σκέφτοµαι πόση οµορφιά κρύβει η απλότητα των τόπων και των ανθρώπων.