ανακαλυπτοντας τους θησαυρους στην αποκρηµνη Παφο

Από το Φράγµα του Ασπρόκρεµµου έως το Γεφύρι του Ρουδιά, στην Κοιλάδα του Ξερού, η φύση, η ιστορία, η παράδοση και η περιπέτεια γίνονται ένα…

Κείμενο: Βασιλική Αναστάση

Φωτογραφίες: Silvio Augusto Rusmigo

Αν και η διαδροµή από τη Λεµεσό προς την Πάφο είναι πολύ διαδεδοµένη, λίγοι ταξιδιώτες τολµούν να ξεφύγουν από τη συνηθισµένη πορεία, ανακαλύπτοντας τους θησαυρούς που κρύβονται στις απόκρηµνες κοιλάδες της Πάφου. Η Κοιλάδα του Ξερού Ποταµού, χαραγµένη από τον οµώνυµο ποταµό που πηγάζει στην οροσειρά του Τροόδους, αναδύεται ως µια από τις πιο µαγικές και αυθεντικές γωνιές της.

ΓΡΑΦΙΚΑ ΧΩΡΙΑ, ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΦΑΡΜΑ ΜΕ ΓΑΪΔΟΥΡΑΚΙΑ

Αφήνοντας πίσω τον αυτοκινητόδροµο στα χωριά Κούκλια ή Αναρίτα, θα βρεθείτε µπροστά στο Φράγµα του Ασπρόκρεµµου, τον πρώτο σταθµό στην εξερεύνηση του ποταµού, και θα µαγευτείτε από την εκθαµβωτική αντίθεση του µπλε στο κατά τ’ άλλα ξερό τοπίο. Ο Ασπρόκρεµµος –το δεύτερο µεγαλύτερο φράγµα στην Κύπρο µετά το Φράγµα του Κούρη–, πέρα από την οµορφιά, κρύβει κι ένα µυστικό στη δυτική του όχθη: το ερειπωµένο χωριό Φοίνικας, που κάποτε υπηρετούσε ως κέντρο των Ναϊτών Ιπποτών και αργότερα έσφυζε από ζωή. Σήµερα, παρά την εγκατάλειψή του, συνεχίζει να υπηρετεί το ένδοξο παρελθόν του. Εδώ, η ιστορία συµβιώνει αρµονικά µε τη φύση, καθώς σε κοιλότητες που δηµιουργούνται στα ερειπωµένα πλέον σπίτια, βρίσκουν καταφύγιο πουλιά όπως η εντυπωσιακή κι εύκολα αναγνωρίσιµη προστατευόµενη Κράγκα (Χαλκοκουρούνα). Αυτό το µεταναστευτικό είδος επισκέπτεται την Κύπρο κάθε άνοιξη, µε σκοπό να φωλιάσει και να µεγαλώσει τα µικρά του. Σταθµεύοντας κοντά στο διυλιστήριο του φράγµατος, από τη µεριά της Αναρίτας, µπορείτε να κατευθυνθείτε µε τα πόδια προς το χωριό.

Συνεχίστε, διασχίζοντας γραφικά χωριά όπως η Νατά, η Αµαργέτη και η Πενταλιά, που δεσπόζουν πάνω από τον Ξερό Ποταµό. Όπως υποδηλώνει το όνοµά του, συνήθως δεν φέρει πολύ νερό, ωστόσο γνωρίζει εντυπωσιακές µεταµορφώσεις έπειτα από βροχερές περιόδους, προσφέροντας µαγευτικές εικόνες από ψηλά.

Στο χωριό Πενταλιά κάντε µια παράκαµψη για να επισκεφθείτε το Μοναστήρι της Παναγίας του Σίντη, ένα από τα αυθεντικότερα δείγµατα µοναστηριακής αρχιτεκτονικής του νησιού, που ανήκει στον κατάλογο προστασίας της UNESCO και συνιστά εναν ανοιχτό µουσειακό χώρο µε µεγάλη ιστορική και αρχαιολογική αξία. Παρά την εγκατάλειψή του, πριν από περίπου έναν αιώνα, µια περιδιάβαση στη µεγάλη εσωτερική αυλή του φανερώνει τη µοναδική αισθητική του, που συνδιαλέγεται αρµονικά µε το γύρω τοπίο.

Η Μονή είναι προσβάσιµη και από το χωριό Κελοκέδαρα, όπου θα ανακαλύψετε –µεταξύ άλλων– και τη φάρµα γαϊδουριών «Αργοναύτης», που παρέχει καταφύγιο και φροντίδα στο κυπριακό γαϊδούρι. Στην εν λόγω φάρµα, η οποία διαθέτει καφετέρια που κάθε Σάββατο λειτουργεί και ως ταβέρνα, µπορείτε να κάνετε βόλτες µε τα γαϊδουράκια προς το Μοναστήρι, καθώς και άλλες εκδροµές και εξορµήσεις. 

Ο ΠΥΡΟΧΡΟΥΣ ΓΥΠΑΣ, ΤΑ ΟΙΝΟΠΟΙEΙΑ ΚαΙ ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΓΕΦΥΡΙ

Κατευθυνόµενοι προς το χωριό Γαλαταριά, θα συνεχίσετε να απολαµβάνετε το λιτό, ανοικτό τοπίο που χαρακτηρίζει την κοιλάδα, διακρίνοντας κατσίκες και πρόβατα να βόσκουν στις πλαγιές των λόφων. Στο χωριό, θα περιηγηθείτε και στο µικρό, πετρόκτιστο ξωκλήσι του Αγίου Νικολάου, το οποίο χρονολογείται από τις αρχές του 16ου αιώνα και το εσωτερικό του είναι διακοσµηµένο µε τοιχογραφίες.

H διαδροµή που ακολουθεί τον ποταµό µέχρι την Πάνω Παναγιά, εντάσσεται και στο Δρόµο του Κρασιού Βουνί Παναγιάς-Αµπελίτης, µιας περιοχής µε πλούσια οινοποιητική παράδοση. Πολλά από τα τοπικά οινοποιεία παράγουν λευκά κρασιά από τις ποικιλίες σταφυλιών Ξυνιστέρι και το αγαπηµένο κόκκινο ξηρό Μαραθεύτικο. Οι φιλόξενοι άνθρωποί τους ανοίγουν τις πόρτες τους σε επισκέπτες για οινογνωσία, όπως το οικογενειακό Οινοποιείο Σιούφας στο γραφικό χωριό της Κοιλίνειας, µε την εκπληκτική θέα στον ποταµό.

Μια ακόµη µοναδική πορεία που µπορείτε να ακολουθήσετε είναι αυτή που ξεκινά από την Κοιλίνεια και οδηγεί προς το ερειπωµένο χωριό Βρέτσια. Καθώς κινείστε στο φιδωτό δρόµο, µε φόντο ένα ατέλειωτο και αδιατάραχο τοπίο, µια απλή µατιά προς τα πάνω µπορεί να σας αποκαλύψει το εντυπωσιακό θέαµα του Πυρόχρου Γύπα. Πρόκειται για το µοναδικό είδος γύπα που φωλιάζει στο νησί και, παρότι κάποτε αποτελούσε σύνηθες θέαµα, σήµερα κινδυνεύει µε εξαφάνιση. Για το λόγο αυτό, καταβάλλονται σηµαντικές προσπάθειες για τη διάσωσή του, µέσω του προγράµµατος LIFE «Ζωή µε τους Γύπες».

Στην αρχή του Ξερού Ποταµού βρίσκεται το Γεφύρι του Ρουδιά, ένα από τα ενετικά γεφύρια της Κύπρου που ξεχωρίζει για τη µοναδικότητά του. Η τραχιά οµορφιά –απόρροια της θέσης του σε ένα άγριο περιβάλλον– το καθιστά καθηλωτικό, µεταφέροντας τον επισκέπτη σε άλλες εποχές. Πρόκειται για ένα από τα πιο δυσπρόσβατα γεφύρια, καθώς βρίσκεται σε µια απόµερη περιοχή µε πυκνή βλάστηση. Για την ασφάλειά σας, η προτιµότερη διαδροµή είναι ο χωµατόδροµος που οδηγεί βόρεια από τα Βρέτσια. Αποφύγετε το δρόµο που διασχίζει τον ποταµό, καθώς εγκυµονεί κινδύνους.

Μια επίσκεψη στην Κοιλάδα του Ξερού Ποταµού ανοίγει ένα παράθυρο στο παρελθόν, κάνοντας εύκολα αντιληπτό γιατί η περιοχή κατοικείτο από την αρχαιότητα. Είναι ένα µέρος που προσφέρει ένα µοναδικό συνδυασµό όλων των στοιχείων που αποτελούν την ουσία της κυπριακής υπαίθρου – γλυκό νερό και βοσκοτόπια, θαµνότοπους µε θυµάρια, αµπελώνες και περιβόλια µε αµυγδαλιές. Ένας ζωντανός συνδυασµός πολιτιστικής κληρονοµιάς και φυσικής οµορφιάς, γι’ αυτό εξάλλου είναι προστατευόµενη ως περιοχή «Natura 2000», αναδεικνύοντας τη σηµασία της για τη διατήρηση της τοπικής πανίδας και χλωρίδας. Με κάθε βήµα σας σε αυτόν τον τόπο, θα αισθανθείτε τη σύνδεση µε την ιστορία και την αξία της διατήρησης αυτού του µοναδικού κυπριακού σηµείου.