Στο ιστορικό κέντρο της πόλης, περισσότερα από 30 καφενεία επιλέγουν να πάρουν τις αποστάσεις τους από τις τάσεις της εποχής, διατηρώντας ατόφια τη γεύση της παράδοσης.
Κείμενο: Χρίστος Μιχάλαρος
Φωτογραφίες: Παναγιώτης Μηνά
Κάθε πρωί, ο σφυγµός της Λευκωσίας ανακτά τον πραγµατικό του ρυθµό στον ιστορικό πυρήνα της. Κι αυτό γίνεται κατανοητό µονάχα αν περπατήσετε στα στενά δροµάκια κι ανακατευτείτε µε τους ανθρώπους της. Τα διατηρητέα κτίρια του περασµένου αιώνα, η πολυπολιτισµικότητα, τα χρώµατα και τα αρώµατα αυτού του περίκλειστου κέντρου θα σας βοµβαρδίσουν από παντού µε τόσα ευγενή ερεθίσµατα, που δεν µπορεί παρά να γίνετε κοµµάτι της γοητείας του.
Μέσα σε όλα αυτά, µια ξεχωριστή, καθηµερινή, µικρή, αλλά πολύτιµη απόλαυση αποτελεί το βασικό άξονα, γύρω από τον οποίο στρέφονται, στην κυριολεξία, τα πάντα. Ο κυπριακός καφές και όλη η κουλτούρα του «καφενείου» ή –πιο λαϊκά– του «καφενέ», δηλαδή του µέρους όπου σερβίρεται ανά τους αιώνες, είναι βαθιά ριζωµένα στην καθηµερινότητα των Κυπρίων. Αυτήν που ακολουθήσαµε µία ολόκληρη µέρα…
ΤΡΙΑ ΦΑΝΑΡΙΑ
Βρεθήκαµε σε ένα από τα πιο ιστορικά καφενεία της Κύπρου, τα «Τρία Φανάρια». Εδώ, επί της οδού Μουσών, κάτω από τη σκιά των δέντρων, δίπλα στο ιστορικό Παρθεναγωγείο και τον Ιερό Ναό της Παναγίας Φανερωµένης του 19ου αιώνα, συχνάζουν όλων των ειδών θαµώνες: οικογένειες, ηλικιωµένοι που διαβάζουν εφηµερίδα ή συζητούν για την πολιτική, νέοι και φοιτητές µε ανοιχτά βιβλία, τουρίστες, ερωτευµένα ζευγάρια, αλλά και παράγοντες της πόλης. Το µαγαζί λειτουργούσε ήδη µε περιορισµένους πελάτες και µόλις τρία τραπεζάκια, όταν το ανέλαβε το 1952 ο Σάββας Λεµονάρης, σήµερα 86 ετών. Ο ίδιος εκπαιδεύτηκε ως ζαχαροπλάστης και µπόλιασε τον κατάλογο µε γλυκά και αρτοσκευάσµατα, µε αποτέλεσµα να δηµιουργήσει µια νέα ταυτότητα. Εδώ, θα απολαύσετε το γνήσιο κυπριακό καφέ ψηµένο µε µεράκι και σερβιρισµένο µε καϊµάκι. Τι είναι το καϊµάκι; Μια στρώση από µικρές και πυκνές φουσκάλες στην επιφάνεια του καφέ. Μόνο όταν το καϊµάκι σχηµατιστεί σωστά, ο καφές θεωρείται επιτυχηµένος και κατ’ επέκταση το παραδοσιακό καφενείο κερδίζει φήµη και αξιοπιστία. Μην παραλείψετε να συνοδεύσετε τον καφέ σας µε παραδοσιακή πίτα µε ελιά ή χαλλούµι ή µε κάποιο γλυκό, όπως γαλακτοµπούρεκο, µπακλαβά, κανταΐφι και καρυδάτο.

ΓΙΑΓΙΑ ΒΙΚΤΩΡΙΑ
Παραδίπλα από το οδόφραγµα της οδού Λήδρας, συναντήσαµε το καφενείο «Γιαγιά Βικτωρία» µε τα τραπεζάκια στον πεζόδροµο. Πρόκειται για την πιο ελληνική εκδοχή που µπορεί να βρει κάποιος στην περιοχή. Εδώ, εκτός από ελληνικό καφέ –µια πολύ κοντινή παραλλαγή του κυπριακού–, θα απολαύσετε παραδοσιακή µπουγάτσα Θεσσαλονίκης, ξακουστή σε όλο τον κόσµο, µε κρέµα και πασπαλισµένη µε ζάχαρη άχνη και κανέλα, γεµιστή µε τυρί φέτα ή σπανάκι, ακόµα και µε µοσχαρίσιο κιµά.
Απαραίτητη είναι και η δοκιµή λαχταριστών γλυκών του ταψιού απευθείας από την παράδοση της βόρειας Ελλάδας, όπως σάµαλι, εκµέκ κανταΐφι, πολίτικο και γαλακτοµπούρεκο. Το φιλόξενο σέρβις και η χαµογελαστή εξυπηρέτηση είναι τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τον ιδιοκτήτη Θοδωρή. Ο ίδιος έµαθε την τέχνη της µπουγάτσας και των γλυκών από τη δική του γιαγιά, τη Βικτωρία, η οποία από την Κωνσταντινούπολη βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη, απέκτησε έξι παιδιά και άνοιξε το πρώτο ζαχαροπλαστείο για να τα αναθρέψει. Έτσι, από γενιά σε γενιά, η τέχνη παραµένει το ίδιο ατόφια.

ΚΑΦΕΝΕΙΟ 11
Λίγα βήµατα παρακάτω, στη γωνία Πειραιώς και Σούτσου, δίπλα στο παλιό οθωµανικό χαµάµ, το σκηνικό γίνεται κινηµατογραφικό. Εκεί, βρίσκεται το «Καφενείο 11» µε την πιο πολυφωτογραφηµένη αυλή της Κύπρου. Ο Πάνος και η Μιράντα, ενδυµατολόγος και σκηνογράφος, έφτιαξαν ένα χώρο όπως τον ονειρεύονταν: πολύχρωµο και πολυδιάστατο µέσα στη σύγχρονη εποχή. Διακοσµηµένο µε ό,τι µπορεί να φανταστεί κανείς, από κεραµικά και παλιές µισοσκουριασµένες ταµπέλες δρόµων, κοχύλια και χάντρες µέχρι παλιές αφίσες της ποπ κουλτούρας και περίτεχνα πλακάκια, το καφενείο έχει τους ορίζοντές του ανοιχτούς.
Θα απολαύσετε ρεµπέτικες βραδιές χωρίς µικρόφωνα και ηλεκτρισµό, jazz µελωδίες, θεατρικούς µονολόγους και παρουσιάσεις βιβλίων. Δοκιµάστε µία από τις απολαυστικές ποικιλίες «καφενείου» µαζί µε µπίρα ή κυπριακή ζιβανία κι αν καθίσετε µόνο για καφέ, συνοδεύστε τον µε γλυκό του κουταλιού, µικρό σε ποσότητα, κοµψό σε εµφάνιση, πλούσιο σε γεύση: καρυδάκι, µαυροκέρασο, περγαµόντο, κυδώνι, φιρίκι και ό,τι άλλο έχει η ηµερήσια παραλαβή.

7 ΚΛΕΙΔΙΑ
Καθώς η ώρα περνούσε, ο δρόµος µάς έβγαλε στο καφενείο «7 Κλειδιά», εκεί όπου οι παρέες γίνονται ένα, µε τον πιο γνήσιο και αυθόρµητο τρόπο της Κύπρου. Πράγµατι, ανάµεσα στους θαµώνες θα διακρίνει κανείς ανθρώπους που κατέβηκαν στο στενό δροµάκι ανάµεσα στην Αισχύλου και την Τρικούπη, χωρίς παρέα, αλλά ενσωµατώθηκαν σε κάποιο από τα τραπέζια µε αυθορµητισµό. Το παράξενο όνοµα του µαγαζιού έχει την πιο σουρεάλ ιστορία του κόσµου. Ο πρώτος ιδιοκτήτης, ο Φώτης, τη µέρα που άνοιξε για πρώτη φορά το καφενείο, πίσω στο 2011, µέτρησε τα κλειδιά στο µπρελόκ του και τα βρήκε… επτά. Έχοντας στερέψει από έµπνευση, αποφάσισε να ονοµάσει έτσι το µαγαζί.
Σήµερα, τρεις φίλοι, ο Φοίβος, ο Σταύρος και ο Ξένιος, έχοντας αναλάβει τη διεύθυνση από το 2019, έχουν καταφέρει να δηµιουργήσουν έναν πυρήνα κυπριακής απόλαυσης. Με έναν κατάλογο µε πάνω από 100 ετικέτες κυπριακών κρασιών, µια προσεγµένη συλλογή από µπίρες, ντόπιες κι ελληνικές, από µικροζυθοποιεία, αποστάγµατα, αλλά και επιλεγµένα cocktails, το καφενείο δηµιουργεί µια κατάσταση που όµοιά της δεν θα συναντήσετε εύκολα. Μην ξεχάσετε να ζητήσετε την ιδιαίτερη, παλαιωµένη ζιβανία µε το κεχριµπαρένιο χρώµα.

ΧΑΡΑΤΣΙ
Πλάι στην Πράσινη Γραµµή, γωνία Επτανήσου και Λιδίνης, βρίσκεται το καφενείο «Χαράτσι». Ο Σταύρος, ο ιδιοκτήτης του χώρου, επέστρεψε το 2011 από τη Νέα Υόρκη, όπου είχε πάει για σπουδές δηµιουργικής γραφής. Ήθελε να ανοίξει ένα µαγαζί σαν κι αυτά στα οποία σύχναζε ως µαθητής. Έπειτα από πολύ περπάτηµα το εντόπισε και ύστερα από πολλές προσπάθειες το κατέκτησε. Το ονόµασε «Χαράτσι» ως φόρο τιµής στον εµβληµατικό δίσκο του αγαπηµένου του τραγουδοποιού, Νίκου Παπάζογλου, και του έδωσε το δικό του χαρακτήρα. Εδώ, θα δοκιµάσετε το µοναδικό ατόφιο κυπριακό αλκοολούχο cocktail µε το όνοµα Brandy Sour. Φτιάχνεται από κονιάκ, λεµονάδα, σταγόνες αγκοστούρα, ενώ ο θρύλος θέλει τον βασιλιά Φαρούκ της Αιγύπτου να αποτελεί τον άνθρωπο που έδωσε την πρώτη παραγγελία για την παρασκευή του στο ξακουστό ξενοδοχείο «Forest Park» στις Πλάτρες, κάπου στα 1940. Αν θέλετε να αποφύγετε τους αλκοολούχους πειρασµούς, µπορείτε να πιείτε την πιο δροσιστική σπιτική λεµονάδα, σερβιρισµένη µε µπόλικο πάγο και δυόσµο, η οποία ανακουφίζει σώµα και ψυχή από τις πολύωρες περιπλανήσεις στο λαβύρινθο της πόλης.