Κυριακος Χαραλαμπιδης - ο ποιητης

People

Κείμενο: Πιερής Παναγή / Φωτογραφίες: Αρχείο Κυριάκου Χαραλαμπίδη

Ένας από τους σηµαντικότερους εν ζωή πνευµατικούς ανθρώπους της Κύπρου προσεγγίζει τον κόσµο ποιητικά. Με απλότητα και ευαισθησία, µιλά για την τέχνη, τη ζωή και τις µικρές αλλά πολύτιµες στιγµές που την καθορίζουν.

Η σχέση του Κυριάκου Χαραλαµπίδη µε την ποίηση ξεκίνησε από τα παιδικά του χρόνια. Πριν καν φτάσει στην εφηβεία, τον µαγνήτιζαν η γλώσσα και ο ρυθµός της – µια έλξη που µόνο µεγάλωνε µε το χρόνο. «Στα εννέα µου, άρχισα να γράφω ποιήµατα. Μέτρια, όχι κάτι σηµαντικό. Άλλωστε, ξεκινάς από το ασήµαντο, για να καταλήξεις στο σηµαντικό. Η ποίηση γεννιέται µε τον άνθρωπο. Μονάχα που αυτός δεν το γνωρίζει. Ευτύχησα να το αντιληφθώ νωρίς και πήρα, στο βαθµό που µου αναλογεί, την ευθύνη της απάνω µου, παράδοξα θεωρώντας ότι µου δόθηκε τέτοια εντολή. Ίσως και να υπερβαίνω το πλαίσιο του ρόλου µου. Αλλά µήπως όλα τα πράγµατα, ακόµα και η σωτηρία του κόσµου, δεν στηρίζονται στην υπέρβαση της λογικής;».

Photo: Maximillian Godecke

Πώς ένα παιδί, σε αυτή την ηλικία, ανακαλύπτει την ποίηση; «Πολλές φορές µε ρωτούν αν ο ποιητής γεννιέται. Οπωσδήποτε ο σπόρος της καλλιτεχνικής δηµιουργίας, η λεγόµενη κλίση, είναι βασική προϋπόθεση. Αλλά το ταλέντο δεν είναι αρκετό, θέλει και δουλειά – επίµονη και επίπονη. Ο ποιητής, λοιπόν, γεννιέται και στη συνέχεια γίνεται. Και αυτό είναι συνυφασµένο µε ποικίλες όψεις της ζωής και του κόσµου: να περιπλανηθείς σαν τον Οδυσσέα, να µελετήσεις, να στοχαστείς, να αγωνιστείς, να ερωτευτείς, να πονέσεις. Κυρίως να πονέσεις».

Σήµερα είναι 85 ετών. Για περισσότερες από επτά δεκαετίες γράφει. «Από µικρός είχα καθιερωθεί στη συνείδηση των άλλων ως ποιητής. Μεγάλωσα µε αυτή την ιδιότητα και συνεχίζω να γράφω καθηµερινά. Ασκούµαι διαρκώς και µαθαίνω από την τέχνη µου».

Συµµετοχή στο Φεστιβάλ Αφιέρωµα στην Κυπριακή Λογοτεχνία (1984)

Με τον ζωγράφο Αδαµάντιο Διαµαντή (1992)

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΡΡΟΕΣ

Ο πατέρας του ξεκίνησε ως λιθογλύπτης, ύστερα έγινε αστυνοµικός επιθεωρητής και πήρε µέρος τόσο στον Πρώτο όσο και στον Δεύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο. Ο Κυριάκος Χαραλαµπίδης θυµάται µια φράση της µητέρας του, η οποία έλεγε χαρακτηριστικά: «Ο γιος µου ποιεί ποιήµατα!». Χρησιµοποιούσε, δηλαδή, το ρήµα «ποιώ», απ’ όπου προέρχεται η λέξη «ποίηση», και καµάρωνε γι’ αυτό. «Μέσα από την οικογένειά µου δέχτηκα το χάδι και την αποδοχή γι’ αυτό που ήµουν». Αυτή η συναισθηµατική στήριξη και η λαχτάρα για γνώση και δηµιουργία του προσέφεραν τη βάση για να αναπτύξει την καλλιτεχνική του φωνή, χωρίς περιορισµούς και µε πλήρη αποδοχή της τέχνης του.

Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Αναφερόµενος στην ιδιαίτερη σύνδεση που είχε µε την Αµµόχωστο, καθώς µεγάλωσε εκεί, αναδεικνύει τη σηµασία που διαδραµάτισε η πόλη αυτή τόσο στη λογοτεχνία του νησιού όσο και στη δική του τέχνη. Η Αµµόχωστος, ιδιαίτερα πριν από το 1974, υπήρξε κέντρο πολιτισµού και πνευµατικής δηµιουργίας. Για τον ίδιο, η ζωή εκεί και η επαφή µε τη φύση αποτελούν σηµαντικές εµπειρίες που τον διαµόρφωσαν. «Η φύση έχει µεγάλη σηµασία για ένα παιδί, που απορεί και καθίσταται δέκτης του κόσµου. Η φύση δεν είναι µόνο αυτό που φαίνεται, αλλά κι αυτό που εµείς του δίνουµε ως χρώµα και ορίζοντα». Παιδική ηλικία, λέει, είναι τα πράγµατα που αγαπήσαµε, που µας µεγάλωσαν και που κουβαλάµε µέσα µας συνέχεια. «Η λευκή άµµος της Αµµοχώστου, τα άνθη του γιαλού, οι µυροφόρες πορτοκαλιές, οι καλαµιώνες της, τα καλοκαιρινά φεγγάρια, οι εικόνες από την παρθενική φύση της Κύπρου, κατέχουν µια µόνιµη θέση στη µνήµη µου».

Συναυλία «Αµµόχωστος Βασιλεύουσα» (2004) σε µουσική Μάριου Τόκα.

Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΚΑΙ Η ΠΟΙΗΣΗ

Μετά την τουρκική εισβολή το 1974, η ποίηση του Κυριάκου Χαραλαµπίδη αποκτά µια νέα διάσταση, καθώς προσεγγίζει µε ξεχωριστή πνευµατικότητα τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της Κύπρου. Η αίσθηση της απώλειας και του τραύµατος είναι έντονα στα έργα του. Η ποιητική του φωνή, ωστόσο, δεν περιορίζεται µόνο στην Κύπρο και στο τραύµα του τόπου. Έχει οικουµενικό χαρακτήρα και αναγνωρίζεται πέρα από τα σύνορα της Κύπρου και της Ελλάδας, καθώς θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές, που το έργο του ακτινοβολεί το βαθύτατο ουµανισµό του.

Άλλωστε, ο τρόπος που γράφει ποίηση είναι σαν να κοιτάζει µέσα από ένα µεγεθυντικό φακό. Εστιάζοντας σε σηµαντικά ανθρώπινα θέµατα όπως η ταυτότητα, η µνήµη και ο πόνος, υπάρχει κάποιος µεγάλος κίνδυνος; «Εάν καταπιαστείς µαζί τους και χρησιµοποιήσεις µόνο το συναίσθηµα, θα πάρεις µια καλλιτεχνική κατηφόρα. Η τέχνη σου θα καταντήσει περιγραφική και θα έχει καταναλωτικό χαρακτήρα. Χρειάζεται µόχθος και πνευµατική µεταµόρφωση, για να υπερβεί κανείς τις δικές του γεωγραφικές συντεταγµένες. Αυτό προσπαθώ να κάνω κάθε φορά». Ποιο είναι το ζητούµενο για κάθε ποίηµα; «Οι λέξεις είναι φορτισµένες µε συµβολισµούς. Η ουσία είναι η απόδραση από τη βαρύτητά τους. Το ζητούµενο είναι η υπέρτατη ευαισθησία».

Φωτογραφία: Ρίσσος Χαρίσσης

ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΤΥΧΙΑ

Το έργο του έχει αναγνωριστεί διεθνώς. Η Κική Δηµουλά, στην υποδοχή του ποιητή στην Ακαδηµία Αθηνών, τον παρουσίασε ως µια από τις πιο διαπρεπείς φωνές της νεότερης ελληνικής ποίησης. Η προσδοκία για την υποψηφιότητά του για το Βραβείο Νόµπελ είναι πλέον µια ανοιχτή συζήτηση στη λογοτεχνική κοινότητα, κάτι που δείχνει την παγκόσµια αξία του έργου του.

Υποδοχή του ποιητή ως αντεπιστέλλοντος µέλους της Ακαδηµίας Αθηνών (2013), Φωτογραφία: Θεόδωρος και Αναστάσιος Αναγνωστόπουλος (Photo Press)

Ο Βο-Lennard Eklund, οµότιµος καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στο Τµήµα Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Göteborg στη Σουηδία, έχει πει ότι η περίπτωση του Κυριάκου Χαραλαµπίδη είναι αυτή ενός µελλοντικού νοµπελίστα και πως θα στήριζε χωρίς επιφύλαξη την υποψηφιότητά του για Βραβείο Νόµπελ. Ήδη, το 2014, µε πρωτοβουλία καθηγητών του Πανεπιστηµίου Κύπρου, κατατέθηκε η πρότασή τους για το Νόµπελ, ενώ το 2024 το Πανεπιστήµιο Αθηνών υπέβαλε το όνοµά του στη σουηδική Ακαδηµία και προτίθεται, όπως ήδη ανακοινώθηκε, να το υποβάλει και φέτος. «Το πληροφορήθηκα εκ των υστέρων, και αυτό µε συγκίνησε. Δεν γνωρίζω, όµως, αν το κράτος µας έχει τη δύναµη να αντιληφθεί τη σηµασία του».

Τελετή Αναγόρευσης σε Επίτιµο Διδάκτορα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Κύπρου (2024), Φωτογραφία: Μιράντα Αντωνίου

Αναρωτιέµαι εάν τον απασχολεί ο χρόνος που φεύγει. «Πάρα πολύ, αλλά όχι ο βιολογικός ως προϋπόθεση του επερχόµενου θανάτου. Αυτό που µε στενοχωρεί είναι ότι στενεύει ο ζωτικός χρόνος για να δηµιουργήσω όσα έχω στο µυαλό µου». Εποµένως, ποια είναι η σχέση του µε το χρόνο; «Ο χρόνος είναι ένα κενό, όπως είπε ο Paul Valéry. Περιµένει, υποθέτω, να τον γεµίσουµε, να τον εµψυχώσουµε µε το δικό µας χρόνο. Ο βιολογικός κύκλος προσφέρει σε εµάς το µέγιστο, την αποδοχή της δωρεάς, την αυτοµόρφωση της αγάπης».

Σχόλια
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.
Προσθήκη σχολίου

* Υποδεικνύει ένα απαιτούμενο πεδίο

Αποδεκτές μορφές: mp4,mov,png,jpg,gif

Συμφωνώ με την αποθήκευση και επεξεργασία των δεδομένων που παρέχονται στο παρόν έντυπο σύμφωνα με τις οδηγίες που ορίζονται στην Πολιτική Απορρήτου της παρούσας ιστοσελίδας.

Επιβεβαιώστε την συγκατάθεση σας