Παφος: ενα ταξιδι στην αιωνιοτητα

Φυσάει ένα αλμυρό αεράκι από τη θάλασσα και σηκώνει λίγη άμμο. Το φως γλιστρά πάνω στις πέτρες και οι σκιές των κιόνων μακραίνουν σαν να θέλουν να αγγίξουν το παρόν. Στην Πάφο, δεν περπατάς απλώς σε αρχαιολογικούς χώρους, αλλά σε μια πόλη που γεννήθηκε πολλές φορές, άλλαξε πρόσωπα και ονόματα, και εξακολουθεί να σου μιλά με μια απροσδόκητη τρυφερότητα. Ένα ταξίδι εδώ είναι μια συμφωνία εικόνων: το θέατρο που ξυπνά με το χειροκρότημα του ανέμου, τα μοναστήρια που ευωδιάζουν κερί και θυμίαμα, τα ίχνη πολιτισμών που άφησαν το στίγμα τους. Η Πάφος των αιώνων· η πόλη ειδωλολατρών, χριστιανών και μουσουλμάνων. Ο τόπος που μας ταξιδεύει στην αιωνιότητα.

Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΠΑΦΟΥ

Σημείο εκκίνησης, το Αρχαιολογικό Πάρκο της Κάτω Πάφου. Στις επαύλεις του Διονύσου, του Θησέα, του Ορφέα και του Αιώνα, οι ψηφίδες συναρμολογούν ιστορίες: ο Θησέας παλεύει με τον Μινώταυρο, ο Ορφέας γαληνεύει τα θηρία, ο Αιών, προσωποποίηση του Χρόνου, στέκει στο κέντρο σαν υπενθύμιση ότι όλα εδώ είναι υπόθεση αιώνων. Μπροστά σε αυτά τα δάπεδα δεν φωτογραφίζεις· σιωπάς. Οι παραστάσεις έχουν την ίδια διαύγεια με την ημέρα που γεννήθηκαν, κι ας πέρασαν χίλια και περισσότερα χρόνια. Η Οικία του Αιώνα, μάλιστα, διασώζει πέντε ολόκληρες μυθολογικές σκηνές, από τη Λήδα και τον Κύκνο ως τα επιφάνεια του Διονύσου – μια επιτομή του ελληνικού μύθου σε μικρογραφία.

Από εκεί, ένα μονοπάτι οδηγεί προς τα βόρεια: οι Τάφοι των Βασιλέων. Λαξευμένοι στο βράχο, με περιστύλια που θυμίζουν αυλές αθηναϊκών σπιτιών. Πελώριοι και σιωπηλοί. Εδώ, δεν αναπαύτηκαν βασιλείς, αλλά αξιωματούχοι· η αρχοντιά του χώρου δεν σηκώνει αμφισβήτηση. Το φως κυλά από τα ανοίγματα σαν υδάτινη κουρτίνα, το βλέμμα συνηθίζει στη δροσιά κι ένα δέος σε παίρνει από το χέρι. Είναι η στιγμή που συνειδητοποιείς ότι η μνήμη δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά χώρος. Κι αυτός ο χώρος σε περιέχει.

Στην άκρη του ίδιου πάρκου, το Αρχαίο Ωδείο: μικρό, καλοσχεδιασμένο, ξαναγεννιέται τα καλοκαίρια με συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις. Η Αγορά και το Ασκληπιείο σκιαγραφούν την καθημερινή ζωή· εδώ, η υγεία, το εμπόριο, οι συναντήσεις έβρισκαν το ρυθμό τους. Στο Φρούριο των Σαράντα Κολόνων, τα μεσαιωνικά ερείπια αφηγούνται πολιορκίες και σεισμούς, αλλαγές εξουσίας και επιμονή. Και στο λιμάνι, το Μεσαιωνικό Κάστρο, πρώτα φρούριο, ύστερα φυλακή, κάποτε αποθήκη αλατιού, λούζεται στο φως του δειλινού και γίνεται το πιο γνώριμο περίγραμμα της πόλης. Σήμα κατατεθέν της Πάφου.

ΣΚΑΛΙΣΜΑ ΣΤΟ ΒΡΑΧΟ, ΧΑΡΑΓΜΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ

Πίσω στην πόλη, μια μικρή έξοδος στο χρόνο κρύβεται σχεδόν στην καθημερινή διαδρομή: η Κατακόμβη της Αγίας Σολομονής. Σπήλαια λαξευμένα από την ελληνιστική εποχή ανοίγονται σε υπαίθριο αυλόγυρο, ένας θόλος με λιγοστές τοιχογραφίες· από το βράχο στάζει γλυκό νερό. Πάνω από την είσοδο, μια τερέβινθος γεμάτη πολύχρωμα μαντίλια – ευχές, υποσχέσεις, ευγνωμοσύνη. Καταθέσεις ελπίδας και ψυχής.

Στον Λόφο Φάμπρικα, η πόλη αποκαλύπτεται από ψηλά. Ανάμεσα σε λατομημένες στοές και κρυφά μονοπάτια, ξεπροβάλλει το αρχαίο θέατρο της Νέας Πάφου, χτισμένο γύρω στο 300 π.Χ., που χρησιμοποιήθηκε για έξι αιώνες. Σήμερα, ανασκάπτεται και μελετάται: ένα κοίλο λαξευμένο στο βράχο, ένα σκηνικό που ξαναγράφει την ιστορία της πόλης με κάθε νέο εύρημα. Μπροστά στην καμπύλη του κοίλου, σχεδόν ακούγονται μια πρώτη νότα, ένα βήμα ηθοποιού, ένας ψίθυρος θεατή.
 
ΟΙ «ΜΙΚΡΕΣ» ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ

Η Πάφος κρύβει και διακριτικές, σχεδόν μυστικές γωνιές. Τα Μεσαιωνικά Λουτρά στην Κάτω Πάφο μαρτυρούν συνήθειες και ρυθμούς μιας πόλης που δεν έπαψε να ζει μετά τα ρωμαϊκά χρόνια. Ένας αρχαίος τάφος που αποκαλύφθηκε στην οδό Κωστή Παλαμά, με θολωτό δρόμο και μικρό περιστύλιο, θυμίζει ότι κάτω από τις πλατείες υπάρχουν ακόμη στρώματα ιστορίας, έτοιμα να φανερωθούν όταν το παρόν ξηλώσει τα πλακάκια του.

ΕΝΑΣ ΤΟΠΟΣ ΠΟΥ ΣΕ ΔΙΑΒΑΖΕΙ

Υπάρχει μια στιγμή στην Πάφο που επαναλαμβάνεται όπου κι αν σταθείς: στο Ωδείο όταν φυσά νοτιάς, στους Τάφους όταν πέφτει η μεσημβρινή σιγή, στο σπήλαιο της Αγίας Σολομονής όταν ακούς το νερό να στάζει. Είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις: ο τόπος δεν είναι κάτι που βλέπεις· είναι κάτι που σε διαβάζει.

Αυτή η αίσθηση δεν έχει πάντα εξήγηση. Δεν είναι βέβαιο αν ευθύνεται ο συνδυασμός θάλασσας και πέτρας, οι μύθοι που μένουν ζωντανοί ή η απλότητα της κυπριακής φιλοξενίας. Ωστόσο, κάθε αποχώρηση από την Πάφο αφήνει πίσω ένα κομμάτι· κι όταν έρθει η επιστροφή, αυτό το κομμάτι σε περιμένει στο ίδιο σημείο: στον ήλιο που ακουμπά τα μωσαϊκά, στη σκιά που παίζει στις κιονοστοιχίες, στο άδειο κάθισμα του αρχαίου θεάτρου που κρατά ακόμη θέση.

Κι όταν στο τέλος η διαδρομή καταλήγει σε ένα ήσυχο σημείο με θέα τη θάλασσα, αποκαλύπτεται ότι αυτό το ταξίδι δεν είναι μια επίσκεψη σε «αρχαιότητες», αλλά σε ζωές. Σε ανθρώπους που γέλασαν, προσευχήθηκαν, αγάπησαν, πόνεσαν κι άφησαν πίσω τους μια πόλη που ξέρει ακόμη να λέει ιστορίες.