Θεοδουλος Γρηγοριου: Μεταξυ Γης και ουρανου

Aνάμεσά στην ηρεμία της Κύπρου και τη ζωντάνια τού Παρισιού, ο μοναδικός κύπριος εικαστικός που παρουσίασε έργα του στο Λούβρο, μίλαει γία τη σχεση τού με το σύμπαν της τεχνης.

Μεγάλωσα σε αγροτική οικογένεια, στο χωριό Μαλούντα. Αγροτική οικογένεια σημαίνει φόρτος εμπειριών, ιδιόμορφων και πολύ προσωπικών. Ως παιδί δεν είχα επαφή με την τέχνη. Είχα μόνο κάποια εμπειρική αγωγή με τη βυζαντινή τέχνη – απίστευτες εικόνες που χάζευα στην εκκλησία κι αναρωτιόμουν ποια θεϊκή δύναμη τις έφτιαξε. Ο βυζαντινός ήχος και οι ψαλμωδίες μού ήταν πολύ οικείες, μιας και ο πατέρας μου ήταν ψάλτης με γλυκιά, μελωδική φωνή. Απ’ την άλλη, η μητέρα μου ύφαινε με τελειότητα και μεράκι όλων των ειδών παραδοσιακή υφαντική, μεταδίδοντας με ένα δικό της τρόπο την αγάπη για την ύλη και το μοτίβο. Όλα αυτά έγιναν γλώσσα μέσα μου. Δεν επέλεξα την τέχνη· μάλλον η τέχνη με επέλεξε.

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΙΩΜΑΤΑ 

Όταν φυτεύαμε στα χωράφια, βρίσκαμε όστρακα, σπασμένα αντικείμενα. Έπαιζα με τα πρώτα κτερίσματα που ξεπρόβαλλαν από το χώμα. Ζούσα όχι μακριά από το ιστορικό μεταλλείο χαλκού του Μιτσερού, εκεί όπου σήμερα είναι η κόκκινη λίμνη. Εκεί, έμαθα να βλέπω το έδαφος σαν κάτι που κρύβει ιστορίες. Στα έργα μου επανέρχονται αυτά τα στοιχεία: τα πετρώματα, οι μεταλλικές αποχρώσεις, οι στρώσεις της ύλης αλλά και του χρόνου πάνω στα πράγματα αλλά και την ίδια τη ζωή.

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΤΑΞΙΩΣΗ

Σπούδασα στο Βουκουρέστι σε μια δύσκολη πολιτική περίοδο, επί Ceaușescu. Αργότερα, κέρδισα υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης και βρέθηκα στο Παρίσι. Εκεί ρίζωσα. Τριάντα πέντε χρόνια μετά, όταν γύρισα στο Βουκουρέστι για μια αναδρομική έκθεση στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ένιωσα ότι έκλεινε ένας κύκλος, για να δώσω πίσω τους καρπούς που είχα πάρει από τη χώρα. 

ΟΙ ΣΤΙΓΜΕΣ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΣΑΝ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ

Θυμάμαι όταν μου τηλεφώνησε ο τότε διευθυντής της Μπιενάλε Βενετίας, Giovanni Carandente, για να μου ανακοινώσει πως η διεθνής επιτροπή επέλεξε τη δουλειά μου για την έκθεση «Aperto 90», της Μπιενάλε του 1990. Το αποτέλεσμα της συμμετοχής μου διευκόλυνε τα μετέπειτα. Μια άλλη καθοριστική στιγμή ήρθε ένα χρόνο αργότερα, το 1991, όταν μεσάνυχτα στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Midi-Pyrénées της Τουλούζης στήναμε μια ομαδική έκθεση και ο διευθυντής του μουσείου ήταν γονατισμένος στο πάτωμα για να στερεώσει ένα έργο. Του είπα πως έχουν ένα υπέροχο χώρο και, ψηλαφώντας τις προθέσεις μου, μου πρότεινε να κάνω κι εγώ μια έκθεση. Μου άνοιξε τα μεσάνυχτα το γραφείο του για να μου δώσει την κάτοψη του μουσείου, λέγοντάς μου να του παρουσιάσω μια πρόταση. Ήταν μια ανύποπτη στιγμή που τροφοδότησε όλη μου την πορεία, γιατί έτσι, σχεδόν τυχαία, έκανα την πρώτη και μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις μου στη Γαλλία και στην πορεία μου. 

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΛΟΥΒΡΟΥ

Το 2008-2009 παρουσίασα έργα μου στο Λούβρο, στο χώρο με τις κυπριακές αρχαιότητες της νεολιθικής και χαλκολιθικής περιόδου. Επιχείρησα ένα διάλογο με τη νεολιθική περίοδο και το χαλκό, που ήταν πάντα πηγές έμπνευσης για μένα. Πέρα από την αίγλη του μουσείου, ήταν σημαντική έκθεση, γιατί έγινε αφορμή να κάνω μια κωδικοποίηση της μέχρι τότε δουλειάς μου. 

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ Η «ΚΛΕΨΥΔΡΑ»

Η «Κλεψύδρα – Μεταξύ Ουρανού και Γης», μπροστά από το Αεροδρόμιο Λάρνακας, είναι ίσως ένα από τα πιο ορατά έργα μου στην Κύπρο. Εκείνη την περίοδο θυμάμαι πως δούλευα με εξουθενωτική ένταση. Στην «Κλεψύδρα» ενσωμάτωσα ευρήματα από αρχαία κεφάλια και μεταλλικούς κώνους που στρέφονται προς στον ουρανό και τη γη. Στο ενδιάμεσο, οι αρχαιολογικές αναφορές σηματοδοτούν το ανθρώπινο ίχνος-πέρασμα.

Η ΖΩΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΙΣΙΟΥ

Από το 1996, διατηρώ εργαστήρι στο Παρίσι, αλλά η Κύπρος παραμένει η βάση μου. Όταν μένω πάνω από ένα μήνα εκτός Κύπρου, αισθάνομαι πως κάτι μου λείπει και θέλω να επιστρέψω. Αυτό συμβαίνει και αντίστροφα. Στην Κύπρο έχω την πρακτικότητα: βρίσκω ξυλουργό, σιδερά, υλικά και σε μισή ώρα είμαι πίσω στο εργαστήρι. Σαν ησυχαστήριο για προετοιμασία εξορμήσεων. Στο Παρίσι χάνεις μισή μέρα για να βρεις μια βίδα, αλλά εκεί νιώθεις τον αέρα ελευθερίας και τη δύναμη της δημιουργικότητας μιας μητρόπολης.

ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

Το γαλλικό κράτος μού έκανε την τιμή να μου δώσει το παράσημο αξιωματούχου των Τεχνών και Γραμμάτων. Από τις αρχές του ’90, οι Γάλλοι παρακολουθούν τη δουλειά μου και την πολιτιστική μου δράση. Έκριναν πως η συμβολή μου ανάμεσα στις δύο χώρες ήταν θετική και μου παραχώρησαν αυτή τη σπουδαία διάκριση· και τους ευγνωμονώ.