Δημητρης Πιεριδης

People
Δεινός συλλέκτης, µαικήνας των τεχνών, «κύριος» του ιδρύµατος Πιερίδη, «φύλακας» της δυναµικής των αρχαιολογικών θησαυρών του νησιού, τροφοδότης της συλλογικής µνήµης, κοσµοπολίτης, πολυσχιδής και συνεχιστής µιας από τις ιστορικότερες οικογένειες της Κύπρου.

Kείμενο: Xαράλαμπος Νικόπουλος
Ευχαριστούμε τον κύριο Πιερίδη και τις εκδόσεις Καστανιώτη για την παραχώρηση φωτογραφικού υλικού από το βιβλίο του “ Η ζωή με χιούμορ”.

 

Ορισμένοι άνθρωποι ζουν πάνω από μία ζωές, περισσότερες από εκείνη που, οντολογικά, τους αναλογεί. Είναι άνθρωποι που η ιστορία διασταυρώνεται στο διάβα τους και τα βήματά τους μοιάζουν να έρχονται από ένα παρελθόν ένδοξο, αλλά και καθοριστικό για το παρόν. Είναι εκείνοι οι φορείς της παράδοσης που αφουγκράζονται τα σημεία των καιρών, οντότητες με αξίες και αρχές, αλλά και με πνεύμα ανατρεπτικό, προοδευτικό και τελικά οικουμενικό. Ο Δημήτρης Πιερίδης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία, κάτι που αντιλαμβάνεσαι όταν προσπαθείς να συνθέσεις το παζλ της ζωής του.

Γόνος μιας από τις πιο εμβληματικές οικογένειες της Κύπρου, είχε την τύχη να γεννηθεί, το 1937, σε ένα σπίτι που περισσότερο έμοιαζε με μουσείο, το οποίο ανήκε στον παππού του, τον Δημήτρη Πιερίδη, ο οποίος, με τη σειρά του, έφερε το ίδιο όνομα με το δικό του παππού, γνωστό λόγιο του 19ου αιώνα, συνεργάτη του Καποδίστρια και συλλέκτη αρχαιοτήτων. Το αποικιακό σπίτι στη Λάρνακα ήταν γεμάτο αρχαιότητες, πράγμα που δυσκόλευε το παιχνίδι για το μικρό Δημήτρη, τον προετοίμαζε, ωστόσο, για να αποδεχθεί το λαμπρό πεπρωμένο του. «Ήταν τα χρόνια της αθωότητας», λέει ο ίδιος. «Μεγαλώνοντας σε ένα μεγάλο σπίτι γεμάτο από έργα αρχαίας κυπριακής τέχνης, που είχαν συλλέξει πέντε γενιές προγόνων μου, δεν ήταν και ο ιδανικός χώρος για ζωηρό παιχνίδι με τους φίλους μου. Ευτυχώς υπήρχε και ο κήπος, όπως και η συνεχής επωδός της γιαγιάς μου “έξω, στον κήπο”. Ζούσε όμως κανείς τότε τη φιλία με την πιο βαθιά της έννοια. Την άδολη», θυμάται.

Βλέποντας τη λατρεία, κυριολεκτικά, των γονιών του για την Κύπρο, την ιστορία της, τη λαϊκή της τέχνη –κυρίως η μητέρα του με μέντορα τη φίλη της, σημαντική εθνογράφο Αθηνά Ταρσούλη– μπολιάστηκε και μεγαλώνοντας πήρε το μήνυμα της ευθύνης και του συνεχιστή. Και το έπραξε ενεργά και ουσιαστικά, εμπλουτίζοντας τις συλλογές και συμβάλλοντας στη δημιουργία εννέα μουσείων, πινακοθηκών, αλλά και βιβλιοθήκης Ιστορίας της Τέχνης, σε Κύπρο και Ελλάδα. «Από μικρό παιδί, στόλιζα το δωμάτιό μου με έγχρωμες φωτογραφίες πινάκων ζωγραφικής. Αναζητούσα μια αισιόδοξη νότα, αφού ήμουν περιτοιχισμένος από αυστηρές μονόχρωμες αρχαιότητες. Να ήταν αυτή, άραγε, η απαρχή της πινακοθήκης μου στη Γλυφάδα της Αττικής;», αναρωτιέται. Σίγουρα, ναι, ήταν η απαρχή. Όχι, όμως, απλώς μιας πινακοθήκης, αλλά ενός συναρπαστικού ταξιδιού που συνεχίζεται.

Γυρίζοντας την Ευρώπη

Σε ηλικία 18 ετών εγγράφεται στο Πανεπιστήμιο της Λωζάννης, όπου σπουδάζει Οικονομικές Επιστήμες και Νομικά. Γρήγορα γίνεται αγαπητός και δημοφιλής, και μεταξύ 1957–1960 διατελεί πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Φοιτητών. Ήταν υπέροχα χρόνια –εξομολογείται ο ίδιος– και ήταν η περίοδος που μπήκαν οι βάσεις του κοσμοπολιτισμού του. «Σπούδαζα στην καρδιά της Ευρώπης. Σε μια χώρα τόσο ξεχωριστή και πολιτισμένη. Ταξίδευα συχνά με το αυτοκίνητο στις γύρω χώρες. Πολύ συχνά στο Παρίσι και στο Λονδίνο. Στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Ολλανδία και στην Αυστρία... Όσο για αυτό το κόσμημα της γης, την Ιταλία, την επισκέφθηκα δεκάδες φορές», σημειώνει με έμφαση.

Εκείνο που με «υπερηφάνεια» τον εντυπωσίαζε στην Ευρώπη, ήταν η αρχιτεκτονική πολλών δημόσιων κτιρίων, βασισμένη στον Ικτίνο και στον Καλλικράτη. Την Κλασική Ελλάδα δηλαδή, την οποία έβλεπε ολοζώντανη μπροστά του. Το 1960, χρονιά της ανεξαρτησίας της Κύπρου από τον αγγλικό ζυγό, επιστρέφει στη Μεγαλόνησο και αναλαμβάνει διευθυντικές θέσεις στο ναυτιλιακό, τραπεζικό, ασφαλιστικό, τουριστικό και ξενοδοχειακό όμιλο εταιρειών της οικογένειάς του. Είναι μια περίοδος ευνοϊκή για την επιχειρηματικότητα, κάτι που του επιτρέπει να υπηρετεί ακούραστα και την τέχνη ως συλλέκτης.

Το 1968 προάγεται σε γενικό πρόξενο της Σουηδίας στην Κύπρο, την οποία μάλιστα υπηρέτησαν ως πρόξενοι οι τέσσερις προηγούμενες γενιές της οικογένειας, από το 1892. Παράλληλα, ασχολείται με τη διοίκηση επιχειρήσεων με εξαιρετικά αποτελέσματα, καθώς και με τη χαρτογράφηση των έργων τέχνης του νησιού. Στις αρχές του 1974, ο πολυσχιδής Δημήτρης Πιερίδης ήταν μόλις 37 ετών και όλοι μιλούσαν για εκείνον. Για τις ικανότητες, την καλλιέργεια και την απαράμιλλη κομψότητά του.

Μπροστά στην καταστροφή

Το καλοκαίρι του 1974 η τουρκική εισβολή μοιάζει να ανατρέπει τα πάντα. Ο Δημήτρης Πιερίδης περνάει ανάμεσα από τις φλόγες, όχι αλώβητος. «Ένα τεράστιο κομμάτι της περιουσίας μου (περίπου το 85%) χάθηκε ένα πρωινό του Αυγούστου. Τότε μου είπαν ωμά πως ό,τι έχτισες στα πιο δημιουργικά σου χρόνια, δεν είναι πλέον δικό σου», θυμάται ο ίδιος. Βέβαια, τα προεόρτια της σύρραξης είχαν ξεκινήσει ήδη από τα μέσα του ’60, πλήττοντας την ιστορική κληρονομιά της Κύπρου. Και αυτό διότι, βάσει των λεγομένων του, τα χρόνια πριν από την εισβολή, συγκεκριμένα από το 1964, όταν οι Τουρκοκύπριοι αυτοεγκλωβίστηκαν στα χωριά τους, διεξήγοντο συστηματικές παράνομες ανασκαφές και η αρχαιοκαπηλία είχε θεριέψει. «Μπόρεσα τότε, και για 10 χρόνια, να συγκρατήσω στον τόπο τους, αγοράζοντας, 600 και πλέον μοναδικές κυπριακές αρχαιότητες». Από εκεί και πέρα, συνέβη αυτό που λέει και το ρητό: «Ενός κακού μύρια έπονται».

Στα χρόνια που ακολούθησαν, η πολιτιστική κληρονομιά της κατεχόμενης Κύπρου λεηλατείται. Υπό το βάρος αυτών των εξελίξεων, το 1974 ίδρυσε το Κοινωφελές Ίδρυμα Πιερίδη, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα και την Κύπρο εννέα μουσεία, πινακοθήκες και βιβλιοθήκη Ιστορίας της Τέχνης. Ήταν το αντίβαρο για την ιστορία που δεν έπρεπε να χαθεί, η στιγμή να ολοκληρώσει ένας ευπατρίδης το καθήκον του και να τιμήσει την ιστορική διαδρομή της οικογένειάς του.

Το Ίδρυμα Πιερίδη ένα εθνικό κεφάλαιο

Στην Κύπρο, το Ίδρυμα Πιερίδη λειτουργεί –μεταξύ άλλων– το ομώνυμο Αρχαιολογικό Μουσείο στη Λάρνακα με συλλογές πέντε γενεών της οικογένειας. Η συλλογή του Μουσείου ξεκινά με ευρήματα της Νεολιθικής Εποχής της Κύπρου και καταλήγει στην Ελληνιστική (για την Κύπρο, Πτολεμαïκή) περίοδο, τη Ρώμη, το Βυζάντιο, τους τρεις αιώνες Φραγκοκρατίας των Λουζινιανών έως και την Ενετοκρατία μέσα από 3.200 εκθέματα.

Παράλληλα, στην κωμόπολη του Αυγόρου της Επαρχίας Αμμοχώστου, το Ίδρυμα δημιούργησε το Εθνογραφικό Μουσείο. Φιλοξενεί τις λαογραφικές συλλογές (19ου–αρχές 20ού αιώνα) με δωρεές της μητέρας του Θεοδώρας, της αδελφής του Λουκίας και της ανιψιάς της Ευγενίας Μαντοβάνη-Αστζιάν, αποτελείται, δε, από 400 και πλέον κεντήματα, υφαντά, έργα ξυλογλυπτικής, καλαθοπλεκτικής, αργυροχοΐας, αγροτικής χρήσης, παλαιές προικώες κασέλες, έργα ναΐφ ζωγράφων κ.ά.

Τόσο η αρχαιολογική όσο και η συλλογή λαϊκής τέχνης βρίσκονται σήμερα κάτω από Καταπίστευμα με το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου, υπό τη διεύθυνση του επάξιου συνεχιστή και ανιψιού του Πήτερ Αστζιάν, γενικού γραμματέα του Κοινωφελούς Ιδρύματος Πιερίδη. Τέλος, δημιούργησε και τη δική του συλλογή –αποκλειστικά σύγχρονης ελληνικής (ελλαδικής και κυπριακής) ζωγραφικής, γλυπτικής, καλλιτεχνικής κεραμικής και χαρακτικής–, που στον κολοφώνα της περιελάμβανε 1.089 έργα, από την περίοδο της Γενιάς του ’30 μέχρι τη Γενιά του ’80. Ο ίδιος, ως μανιώδης συλλέκτης, κάνει το ψυχογράφημα αυτού του ιδιαίτερου χόμπι-τρόπου ζωής: «Ο συλλέκτης βρίσκεται συχνά σε κατάσταση συλλεκτικής μανίας και πάθους. Είναι ασυγκράτητος. Το έζησα και το ζω. Στιγμές απόλυτης χαράς και ικανοποίησης χαρακτηρίζουν την απόκτηση κάθε καινούργιου αντικειμένου της συλλογής», λέει ο ίδιος.

Ένας διάσημος χαμηλού προφίλ

Στο παρόν, συνεχίζει να ασχολείται εντατικά με το Ίδρυμα Πιερίδη και τις συχνές πολιτιστικές του εκδηλώσεις, όπως επίσης και με την υποδοχή και τις ξεναγήσεις των διάσημων προσωπικοτήτων που επισκέπτονται το νησί. Το κεφάλαιο «Διασημότητα» ο ίδιος επιλέγει να μην το ανοίγει, παρότι έχει συγγράψει δεκάδες σελίδες. Αποφεύγει το name dropping, παρότι είναι γνωστές οι φιλικές του σχέσεις με γαλαζοαίματους, αστέρες της τέχνης, καλλιτέχνες, διανοούμενους και όλο το διεθνές jet-set. Προτιμά να ευγνωμονεί την τύχη που είχε την ευκαιρία της επαφής με τόσους και τόσους ξεχωριστούς ανθρώπους, επισημαίνοντας ότι αυτός είναι που βγήκε ωφελημένος. «Είναι η μεγάλη πνευματική προίκα της πορείας μου στη ζωή», λέει με σεμνότητα και αμέσως αφηγείται μια πρόσφατη ιστορία, ενδεικτική του χιούμορ αλλά και της απλότητάς του. «Μια μέρα δύο άγνωστες κυρίες στην Αθήνα με σταμάτησαν στο δρόμο για να με ρωτήσουν: “Μήπως είστε ο κύριος Πιερίδης… το μουσείο;”. Τους απάντησα: “Ελπίζω τουλάχιστον να εννοείτε σύγχρονης τέχνης”», σημειώνει γελώντας.

Σχόλια
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.
Προσθήκη σχολίου

* Υποδεικνύει ένα απαιτούμενο πεδίο

Αποδεκτές μορφές: mp4,mov,png,jpg,gif

Συμφωνώ με την αποθήκευση και επεξεργασία των δεδομένων που παρέχονται στο παρόν έντυπο σύμφωνα με τις οδηγίες που ορίζονται στην Πολιτική Απορρήτου της παρούσας ιστοσελίδας.

Επιβεβαιώστε την συγκατάθεση σας