οινοποιια της Κυπρου, μια παραδοση 6,000 χρονων

Ήταν στο νησί της Αφροδίτης όταν –σύµφωνα µε το θρύλο– ο θεός Διόνυσος, γοητευµένος από το κάλλος της θεάς, της δίδαξε την τέχνη της καλλιέργειας και της οινοποιίας. Ήταν εκεί που πρωτοεµφανίστηκε το κρασί µαζί µε τη θεά του έρωτα και της οµορφιάς. Απέναντι στον παραπάνω µύθο υπερέχει, ωστόσο, η πραγµατικότητα που «ταξιδεύει» τη µακρά οινοποιητική παράδοση του νησιού χιλιάδες χρόνια πίσω, µε την ιστορία της γλυκιάς Κουµανταρίας –του παλαιότερου σε ηλικία κρασιού στον κόσµο που παραµένει σε παραγωγή– να βρίσκεται στην πρώτη γραµµή. Η ιστορία της χρονολογείται από τις Σταυροφορίες του 12ου αιώνα, έχοντας ως πρωταγωνιστές τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο και τους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη, στους οποίους οφείλει και το όνοµά της: «Grande Commanderie» λεγόταν η περιοχή που ανήκε στους ιππότες και στην οποία ξεκίνησε η αρχική παραγωγή του κρασιού. Το 1224, στον πρώτο καταγεγραµµένο οινικό διαγωνισµό, η Κουµανταρία απέσπασε το πρώτο βραβείο, µε το βασιλιά Φίλιππο-Αύγουστο της Γαλλίας να της αποδίδει το χαρακτηρισµό «Απόστολο των Οίνων» και να δίνει εντολή στον ποιητή της αυλής να συνθέσει έναν παιάνα ως φόρο τιµής στις εξαιρετικές της ιδιότητες.

Πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήµατα κοντά στο χωριό Ερήµη µαρτυρούν, µάλιστα, πως η Κύπρος ήταν η πρώτη οινοπαραγωγική χώρα στην Ευρώπη, µε την τέχνη της οινοποιίας να επεκτείνεται στη συνέχεια και σε άλλους µεσογειακούς πολιτισµούς, ενώ η ευρωπαϊκή λογοτεχνία, από την αρχαιοελληνική ποίηση έως τα µυθιστορήµατα του 19ου αιώνα, βρίθει αναφορών, όπου ο κυπριακός οίνος εµφανίζεται ως πρώτη επιλογή για τον εορτασµό ειδικών περιστάσεων. Για εκατοντάδες χρόνια, το κυπριακό κρασί εξαγόταν σε ολόκληρη την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, ωστόσο κατά τα 300 χρόνια της οθωµανικής κατοχής η οινική παραγωγή εξασθένισε σε µεγάλο βαθµό, λόγω των υψηλών φόρων και των θρησκευτικών περιορισµών. Το 1844, όταν οι Οθωµανοί έφευγαν και οι Βρετανοί έπαιρναν τη θέση τους, ιδρύθηκε η πρώτη µεγάλη ιδιωτική οινοποιία από την οικογένεια Χατζηπαύλου (ETKO), ενώ λίγα χρόνια µετά ιδρύθηκαν και άλλες µεγάλες εταιρείες, που συλλογικά έγιναν γνωστές ως οι Μεγάλες Τέσσερις (Big Four). Αρχικά, οι εν λόγω εταιρείες παρήγαγαν επιτραπέζιο οίνο, µπράντι και σέρι, τα οποία εξήγαγαν στο Ηνωµένο Βασίλειο, καθώς και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ακόµη και στη Ρωσία, µέσα σε δεξαµενόπλοια – µία πρακτική που δεν βοήθησε την οινοπαραγωγική φήµη της Κύπρου.

Φωτογραφία: Cyprus Wine Museum

Η αναγέννηση του κυπριακού κρασιού

Ήταν στα ’80s όταν η κυπριακή κυβέρνηση άρχισε να ενθαρρύνει τους αµπελοκαλλιεργητές –σε κάποιες περιπτώσεις ακόµη και µε επιδοτήσεις–, ώστε να δηµιουργήσουν µικρές, οικογενειακές οινοποιίες, που θα εστίαζαν στην παραγωγή υψηλής ποιότητας οίνων. Κάποιες από αυτές τις πρώτες απόπειρες στέφθηκαν µε επιτυχία και τα οινοποιεία επεκτάθηκαν, ενώ κάποιες άλλες όχι. Το σηµαντικό, ωστόσο, ήταν πως οι Μεγάλες Τέσσερις δεν είχαν άλλη επιλογή από το να ακολουθήσουν το παράδειγµα των «µικρών», επενδύοντας πλέον στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα, κάτι που είχε αποτέλεσµα τη σταδιακή βελτίωση των κυπριακών κρασιών. Σήµερα, η νέα παγκόσµια οινική σκηνή δίνει έµφαση στις αυτόχθονες ποικιλίες και η Κύπρος, το τρίτο µεγαλύτερο νησί της Μεσογείου, δείχνει διάθεση να κατέχει ένα σηµαντικό ρόλο σε αυτό.

Τα κυπριακά κρασιά µοιάζουν να «αναγεννιούνται» αποσπώντας χρυσά, ασηµένια και χάλκινα µετάλλια σε διεθνείς διαγωνισµούς, σηµειώνοντας υψηλές βαθµολογίες σε έγκριτες εκδόσεις όπως τα Decanter και Wine Enthusiast και «ταξιδεύοντας» σε Ηνωµένο Βασίλειο, ΗΠΑ, Ελβετία, Γερµανία και Πολωνία. Το σταθερά ήπιο κλίµα και το πλούσιο σε θρεπτικά στοιχεία έδαφος της Κύπρου αποτελούν διαχρονικά τους παράγοντες εκείνους που διασφαλίζουν την παραγωγή σταφυλιών µε τα απαραίτητα στοιχεία για κορυφαία οινοποιεία. Συχνά οι καλύτεροι αµπελώνες βρίσκονται σε µεγάλο υψόµετρο, γεγονός που προσδίδει υψηλότερη οξύτητα στα σταφύλια, ενώ κάποια εκ των µικροκλιµάτων των κυπριακών αµπελώνων έχουν αποδειχθεί ιδανικά για τις κλασικές ευρωπαϊκές ποικιλίες όπως τα Cabernet Sauvignon, Chardonnay, Syrah (που αποκαλείται και Shiraz), Sauvignon Blanc, Mourvèdre (Ματάρο), Ασύρτικο και Grenache, καθώς και το Μοσχάτο Αλεξανδρείας, το κατ’ εξοχήν σταφύλι επιδόρπιων οίνων. Η πρόσφατη τάση µεταξύ των Κύπριων οινοποιών είναι, ωστόσο, να εστιάζουν σε αυτόχθονες ποικιλίες όπως τα κόκκινα Μαραθεύτικο, Γιαννούδι, Μαύρο και Όφθαλµο, τα λευκά Ξυνιστέρι (ιδιαίτερα δροσιστικό το καλοκαίρι), Σπούρτικο, Μωροκανέλλα, Πρωµάρα και Κανέλλα, µε την κατανάλωση των οίνων να αποτελεί µακράν τον πιο ευχάριστο τρόπο για να ανακαλύψει κάποιος τον πραγµατικό χαρακτήρα της Κύπρου.

Εάν βρεθείτε στην Κύπρο, µην παραλείψετε να δοκιµάσετε ένα παγωµένο, ντόπιο Ξυνιστέρι µαζί µε µία σαλάτα και τα θαλασσινά σας ή ένα Μαραθεύτικο για να συνοδεύσετε το αρνί ή το φιλέτο σας. Ακόµα καλύτερα επισκεφθείτε κάποια από τα σύγχρονα οινοποιεία που λειτουργούν στο νησί και ενηµερωθείτε για τα ντόπια κρασιά από τους πλέον ειδικούς. Οι περισσότερες κυπριακές οινοποιίες βρίσκονται σε γραφικά, πλακόστρωτα, ορεινά χωριουδάκια, όπου µπορείτε να γευτείτε παραδοσιακή κουζίνα σε ταβέρνες κάτω από τη δροσιά των δέντρων.

Στο χωριό Ερήµη, δυτικά της Λεµεσού, µπορείτε να «ταξιδέψετε» στη µεγάλη οινοποιητική παράδοση του νησιού µέσα από το Κυπριακό Οινοµουσείο.

Το χρωστάτε στον εαυτό σας να δοκιµάσετε το αγαπηµένο ποτό της Αφροδίτης και να υψώσετε το ποτήρι σας αναφωνώντας, σαν βέρος Κύπριος: «Πίνε κρασί, νάσσεις ζωή»!