Arts & Crafts in Larnaka

Cyprus unlocked
Στα χωριουδάκια της Λάρνακας, στα σοκάκια µε τα πέτρινα σπίτια και στις εσωτερικές αυλές µε τα γεράνια, ανακαλύπτουµε ανθρώπους που µε τη δεξιοτεχνία και την αγάπη τους πασχίζουν να κρατήσουν ζωντανές τις παραδοσιακές τέχνες.

Παίρνουμε την τελευταία στροφή, φορτσάρουμε στην ανηφόρα και να ’μαστε! Στη Σκαρίνου θα συναντήσω τη «μοντέρνα Λυσιστράτη», που κατάφερε να πείσει τις γυναίκες της υπαίθρου να ενώσουν τις δυνάμεις τους, αναδεικνύοντας ταλέντο και επιχειρηματικό δαιμόνιο. Η Άννα Κοσμά είναι πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών Υπαίθρου Λάρνακας. Ωραίος άνθρωπος, δραστήρια, με πολλή ενέργεια και γνώσεις για τις παραδόσεις του νησιού. Δεν υπάρχει καλύτερος οδηγός για περιήγηση στα γύρω χωριουδάκια. Μας περιμένει στο Τsimpi, το μαγαζάκι όπου μπορεί να βρει κάποιος τα προϊόντα του συλλόγου. Ο Παναγιώτης δεν χάνει καιρό, τη «στήνει» μπροστά στο φακό. Μέχρι να τελειώσουν, τρυπώνω στη διπλανή εσωτερική αυλή. Είναι να μη δω πόρτα ανοιχτή! «Magdalene’s Ηouse», γράφει απ’ έξω. Νιώθω να με περιβάλλει ένα αίσθημα «home sweet home»… Θα επέλεγα αυτόν τον ξενώνα. Είναι καθαρός και περιποιημένος. Φαντάζομαι ήδη τον εαυτό μου να κάθεται μ’ ένα βιβλίο στο χέρι και να απολαμβάνει πρωινό. Τέρμα οι φαντασιώσεις, μας κυνηγάει ο χρόνος!

Η Άννα Κοσμά, πανέτοιμη να μας ξεναγήσει στα χωριουδάκια της Λάρνακας Η Εκκλησία της Παναγίας τησ Οδηγήτριας, Σκαρίνου.

Σταθμός 1ος:

Κάτω Δρυς

Η φύση είναι απίστευτη! Λες και θέλει να εισβάλει από παντού, από το παρμπρίζ, τα παράθυρα, τις χαραμάδες... Οι αμυγδαλιές είναι ολάνθιστες, τα λιβάδια καταπράσινα, ο καιρός ηλιόλουστος. Παρ’ όλα αυτά, ο Μάρτης επιμένει να δείχνει τα «δόντια» του και φοράμε όλοι πουλοβεράκια.

Βρίσκουμε την Κυριακή Κωνσταντίνου, στο εργαστήρι της, στον Κάτω Δρυ. Ασχολείται με τη ζωγραφική και την αγιογραφία. Από μικρή ζωγράφιζε με γύψο στην άσφαλτο τα όνειρά της. Αγαπάει τα σύννεφα. «Μου αρέσει να τα παρατηρώ και να σκαρφίζομαι παραμύθια με την εγγονή μου». Ξαφνιάζομαι. Η γυναίκα αυτή φαίνεται πολύ νέα για να έχει εγγόνια. Μου εκμυστηρεύεται ότι ήθελε πάντα να σπουδάσει αυτό που αγαπούσε, αλλά «ήταν αδύνατο, ήμασταν δέκα αδέλφια». Παντρεύτηκε μικρή. Περίμενε να μεγαλώσουν τα παιδιά της, να πάνε γυμνάσιο τα εγγόνια της… και διεκδίκησε τα «θέλω» της. Έκανε μαθήματα και κατάφερε τελικά να ασχοληθεί με αυτό που την «ταξιδεύει». Ξέρει ότι εάν βρισκόταν σ’ ένα αστικό κέντρο, ίσως η ζήτηση να ήταν μεγαλύτερη. Ωστόσο, είναι ικανοποιημένη, γιατί έχει μάθει να εκτιμάει το κάθε τι. «Είμαι ευγνώμων για την κάθε ”καλημέρα’’… Μπορώ να βλέπω τα βουνά, το ηλιοβασίλεμα, να χαίρομαι αυτούς που αγαπώ». Η γνωριμία μαζί της είναι μάθημα ζωής.

Η Κυριακή στο εργαστήρι της βάζει τις τελευταίες πινελιές σε κάποια από τα έργα της  

Ακολουθούμε τα πέτρινα δρομάκια, με τα υπέροχα σπίτια. Όταν βλέπω τις σκαλιστές πόρτες του 1926… 1932… με κατακλύζει η περιέργεια. Ποια καρδιά χτυπούσε πίσω απ’ το κλειστό παράθυρο; Ποιος λεβέντης ξημεροβραδιαζόταν κάτω απ’ το μπαλκόνι; «Αφού σου αρέσουν αυτά… θα σε πάω στο Μουσείο Μέλισσας και Κεντήματος», λέει η Άννα. Ένα αρχοντόσπιτο, όπου μέσα του ζωντανεύουν αληθινές ιστορίες για κεντητάδες που έκαναν την τύχη τους στα ξένα, που έγιναν ευεργέτες και έχτισαν σχολειά και εκκλησιές, ζευγάρια που αγαπήθηκαν μέχρι τέλους. Το αρχοντικό έγινε Μουσείο με ιδιωτική πρωτοβουλία κι ανήκε στον παππού και τη γιαγιά της Έλλης Ορθοδόξου Κορνιώτη. «Φτιάχτηκε βελονιά-βελονιά. Απ’ τα “λευκαρίτικα’’ έφαγε κόσμος ψωμί, δημιουργήθηκαν αμύθητες περιουσίες, μορφώθηκαν παιδιά», μας λέει η ιδιοκτήτρια. Κοντοστεκόμαστε σε μια πολύ παλιά φωτογραφία. «Εδώ είναι η πρώτη κεντήτρια, η Αλισαβού του Χατζηλούκα, η οποία έγινε έμπορος από ανάγκη το 1880. Χήρα με πέντε παιδιά, που λιποθυμούσαν πάνω στα θρανία απ’ την πείνα. Ο δάσκαλος την προέτρεψε να πάει στο Τρόοδος να πουλήσει τα κεντήματά της. Έβγαλε την τότε εποχή 30 λίρες, ολόκληρη περιουσία!».

  

Μας λέει και για το μεγάλο ευεργέτη του χωριού, τον πολυεκατομμυριούχο Αργυρό Αναστάση, μετέπειτα Sir Reo Stakis, που είχε το «θράσος» να περάσει τις πύλες του Μπάκιγχαμ και να ρωτήσει τη βασιλομήτορα εάν ενδιαφέρεται ν’ αγοράσει κεντήματα. Απ’ το ανοιχτό παράθυρο φαίνεται η θάλασσα. «Από δω η γιαγιά έβλεπε τα πλοία να περνούν κι έριχνε μαύρο δάκρυ για τον κεντητάρη της, που έφυγε στα ξένα να πουλήσει την πραμάτεια τους. Αν και αρχικά, όταν της έστειλε προξενιό, δεν τον ήθελε! Αυτή πανέξυπνη, ανεξάρτητη… Ζούσε την οικογένειά της με την τέχνη της. Μετά όμως αγαπήθηκαν πολύ! Μέχρι τα γεράματά τους, έβρισκαν τρόπο να κρατιούνται χεράκι». Όταν η κυρία Έλλη διηγείται, δεν θέλεις να σταματήσει.

Σταθμός 2ος:

Λεύκαρα

Στη «Μαρικκού που τα Λεύκαρα», σταματάμε για την απαραίτητη δόση καφεΐνης. Είναι το Κέντρο Νεότητας του χωριού, που στα χέρια της νεαρής Ιωάννας απέκτησε καινούργια πνοή. Ένα δυναμικό κορίτσι με σπινθηροβόλα μάτια. Τη ρωτάω για τ’ όνομα του καφέ. «Φημολογείται ότι η Μαρικκού ήταν τολμηρή business woman του 1900, που μπήκε σε καράβια και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και αλλού, κάνοντας εμπόριο». Ακούω τη διπλανή παρέα να τη φωνάζουν «Μαρικκού». «Το έχουν καταργήσει το “Ιωάννα”», μου λέει χαμογελώντας. Μπορώ να καταλάβω γιατί!

 

Ανηφορίζουμε για να υποβάλουμε τα σέβη μας στο μοναδικό μαγαζί στο χωριό, που αντιστέκεται στην επέλαση των κινέζικων απομιμήσεων και βρίσκεται υπό την αιγίδα της ΕΕ. Ο Μιχάλης Ρούβης, σχεδιαστής κεντημάτων, επιμένει στην αυθεντικότητα του χειροποίητου. Είναι ο άνθρωπος που σχεδίασε και παρέδωσε το «λευκαρίτικο», δώρο της κοινότητας, στον Καθεδρικό Ναό του Μιλάνου, το 1986. «Το βγάζουν μία φορά το χρόνο, στην Αγία Τράπεζα, κάθε 3η Κυριακή του Οκτώβρη». Ο Δημοσθένης, ο γιος του, κατάφερε να το δει όταν βρέθηκε στο Duomo, παρουσιάζοντας πειστήρια για το ποιος είναι. «Δυστυχώς, είναι μια τέχνη που πεθαίνει», επισημαίνει ο κύριος Ρούβης, καθώς μας δείχνει τα διάφορα σχέδια: Μωσαϊκό, Κατακόμβες, Βυζαντινό, Ποταμός, Λεονάρντο ντα Βίτσι (λέγεται ότι πέρασε απ’ το χωριό)… «Έχουμε πολλές παραγγελίες που μένουν στο βιβλίο, δεν υπάρχουν πια χέρια», επισημαίνει η σύζυγός του, κυρία Σταυρούλα, καθώς κεντάει. «Είμαστε η τελευταία γενιά».

 

Στα Λεύκαρα, βρίσκεται και ο «τελευταίος των Μοϊκανών» απ’ τους παλιούς αργυροχόους, που φτιάχνουν παραδοσιακά καπνιστομέρρεχα. Το σφυρί του ακούγεται από μακριά, καθώς προσγειώνεται στο πολύτιμο μέταλλο. Απ’ το ανοιχτό παράθυρο ξεπροβάλλει η ιδιαίτερη φιγούρα του με την τραγιάσκα και το στριφογυριστό μουστάκι. Ο Μιχαλάκης Χρίστου, γνωστός ως «Κυβερνήτης» –προσωνύμιο κληρονομιά απ’ τον πατέρα του– δουλεύει το ασήμι απ’ τα 13 του. Στο εργαστήρι μάς υποδέχεται η γλυκύτατη κυρία Νίνα, με φρέσκια λεμονάδα και αφράτα ζεστά ελιοπιτάκια. Ο «Κυβερνήτης» δουλεύει με μεράκι σ’ ένα φύλλο ασήμι, μεταμορφώνοντάς το σε κουκουνάρι, ρόδι, μήλο, αχλάδι… «Εάν αρέσει στον ίδιο τον καλλιτέχνη, τότε θα αρέσει και στους άλλους», παρατηρεί. Η οικονομική κρίση, ωστόσο, χτύπησε και την τέχνη του. «Παλιά κάθε σπίτι ήταν αδιανόητο να μην έχει τα καπνιστομέρρεχά του, τώρα υπάρχει ένα δανεικό στη γειτονιά, που κάνει γύρο σε κάθε εκδήλωση».

 

Σταθμός 3ος:

Χοιροκοιτία

Ο μικροσκοπικός Καρίμ μας καλωσορίζει γαβγίζοντας. Βρισκόμαστε στον παράδεισο του Πέτρου Νικολάου, του «βασιλιά της καλαθοπλεκτικής». Τρεχούμενα νερά, παπαγαλάκια, κουμ-κουάτ, κολοκύθες, κουδούνες… και ό,τι φτιάχνεται από καλάμια! Πανέρια, τσέστους, τσάντες… «Είμαι απ’ τους τυχερούς που έχουν καταφέρει να κάνουν το χόμπι τους δουλειά», παραδέχεται. «Την τέχνη την έμαθα απ’ τον παππού και τη γιαγιά. Μικρός, με το που σχολούσα, έτρεχα στους αγρούς, να μαζέψουμε “ποκαλάμες’’». Όταν συνέβη το μαγικό κλικ, ενήλικας πια, άφησε τη δουλειά του στα ξενοδοχεία κι άρχισε το πλέξιμο. Καθοριστική για το success story του στάθηκε η γνωριμία με την Άννα και τις «Γυναίκες της Υπαίθρου». Έτσι τον ανακάλυψαν τα τουριστικά γραφεία και οι ξένοι συρρέουν, πλέον, στη Χοιροκοιτία, για να γνωρίσουν την τέχνη του και να απολαύσουν φιλοξενία. Τους κερνάει πρόγευμα με αυγά απ’ τις κοτούλες του, λαχανικά απ’ τον κήπο του… Τους δείχνει πώς να φτιάχνουν χαλούμια, να μεγαλώνουν μεταξοσκώληκες… Και δεν εφησυχάζει. Εγκαινιάζει πίσω απ’ το σπίτι του ένα Μουσείο Καλαθοπλεκτικής, με εργαστήριο, αγροτόσπιτο και ξυλόφουρνο, απ’ όπου θα βγαίνουν αχνιστά ψωμιά και παραδοσιακά εδέσματα. Υποκλινόμαστε!

   

Σταθμός 4ος:

Κόρνος

Ο ανοιξιάτικος αέρας κουβαλάει μαζί του δεντρολίβανο, φασκόμηλο και θυμάρι. Ο Κόρνος είναι το χωριό των αγγειοπλαστών. Κάθε σπίτι, παλαιότερα, είχε το καμίνι του και οι νοικοκυραίοι έφτιαχναν τ’ απαραίτητα πήλινα αγγεία: κούζες, ταβάδες, πιθάρια, πινιάδες… Στο πέρασμα του χρόνου, τα πράγματα άλλαξαν. Εκμοντερνίστηκαν. Δύο κυρίες, η Βασούλα Αδάμου και η Λουκία Καουράνη, κρατούν την τέχνη ζωντανή. «Αγαπάμε την παράδοσή μας και δεν θέλουμε να χαθεί». Αντιστέκονται σθεναρά και στις ευκολίες της τεχνολογίας. «Χρησιμοποιούμε τον πατροπαράδοτο τροχό με το πόδι». Μας περιγράφουν πώς ξεδιαλέγουν το χώμα, πώς ζυμώνουν τον πηλό, πώς σκαλίζουν τα διάφορα σχέδια… Η όλη διαδικασία έχει μια πρωτόγονη γοητεία. Μοιάζει σαν να πλάθεις τη γη με τα χέρια.

Τελευταία στάση ο «Αγιογράφος», όπως τον αποκαλούν στο χωριό. Ο Κωνσταντίνος Χρίστου έκανε τα πρώτα του βήματα στο εργαστήρι του πατέρα του, ο οποίος μαθήτευσε για 40 χρόνια δίπλα στον γέροντα Καλλίνικο, την πιο σημαντική μορφή του νησιού στη βυζαντινή αγιογραφία. Από μικρός παρακολουθούσε μικρά θαύματα. Κομμάτια ξύλου να αποκτούν έκφραση και μορφή. Μετά την αγιογραφία συνέχισε με την τέχνη του ψηφιδωτού στον Γιώργο Κεπόλα, αξιόλογο ψηφιδογράφο. Δουλεύει με σμάλτο Βενετίας, ελληνικά μάρμαρα, φύλλα χρυσού, μπογιές, ξύλα, κρόκο αυγού… Εικόνες, ψηφιδωτά και τοιχογραφίες του βρίσκονται σε πολλές εκκλησίες της Κύπρου. Του ζητούν να φτιάξει διάφορα και σε εστιατόρια, ξενοδοχεία, μπαράκια, εδώ και στο εξωτερικό. «Αυτήν την τέχνη όσο τη δουλεύεις, μαθαίνεις. Έχω σταματήσει πια να κοιτάω το ρολόι. Δεν με φτάνουν οι ώρες». Το ίδιο και εμάς. Αν και εξουθενωμένοι, κλείνουμε τη μέρα γεμάτοι με τη ζεστασιά και την αυθεντικότητα που ξέρουν να δίνουν απλόχερα οι άνθρωποι της υπαίθρου.

  

Σχόλια
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.
Προσθήκη σχολίου

* Υποδεικνύει ένα απαιτούμενο πεδίο

Αποδεκτές μορφές: mp4,mov,png,jpg,gif

Συμφωνώ με την αποθήκευση και επεξεργασία των δεδομένων που παρέχονται στο παρόν έντυπο σύμφωνα με τις οδηγίες που ορίζονται στην Πολιτική Απορρήτου της παρούσας ιστοσελίδας.

Επιβεβαιώστε την συγκατάθεση σας