The Miracle Maker

Κείμενο: Xαράλαμπος Νικόπουλος
Φωτογραφία 1: Ku Leuven/Rob Stevens
 

Το ανδρικό όνοµα «Κύπρος» δεν είναι ασυνήθιστο στο Νησί της Αφροδίτης. Σύµφωνα µε την τελευταία απογραφή, το φέρουν περίπου 1.500 άρρενες. Ορισµένοι το µεταφέρουν και το βαστούν ως δώρο και κληρονοµιά, ευχή και ευλογία, υποχρέωση και καθήκον, όπως ο κ. Νικολαΐδης. «Μου θυµίζει από πού έρχοµαι και νιώθω πολύ περήφανος για τις ρίζες µου». Και, πράγµατι, έρχεται από έναν τόπο όπου οι άνθρωποι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να πετύχουν, ξεπερνώντας κάθε δυσκολία, µε πείσµα αλλά και ευγένεια. Γεννήθηκε το 1953 στην Πάφο, γιος του γιατρού Ηρόδοτου Νικολαΐδη (1913 -1998), µίας από τις ηγετικές µορφές της ΕΟΚΑ (Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών), που λάτρευε την πατρίδα του, αλλά αναγνώριζε τις αξίες και τις οργανωτικές αρετές της Βρετανίας, το «αγγλικό σύστηµα», όπως έλεγε. Γι’ αυτό και παρότι φυλακίστηκε για την εθνικοαπελευθερωτική του δράση και παρέµεινε για τριάµισι χρόνια στη φυλακή, σοφός άνθρωπος όντας, ήθελε ο γιος του να προοδεύσει και να σπουδάσει στην Αγγλία.

Γύρω στα 6, ως παιδί, ο Κύπρος Νικολαΐδης θυµάται σαν τώρα την απελευθέρωση του πατέρα του, κάπου στο 1959. «Τον ανακαλώ στη µνήµη µου, να επισκέπτεται αµέσως µετά ασθενείς στα γύρω χωριά, αλλά και απλούς ανθρώπους για να συζητήσει τα προβλήµατά τους. Θυµάµαι, επίσης, να κάνουµε επισκέψεις αργότερα στους συγγενείς από την πλευρά της µητέρας µου, στην Αµµόχωστο. Θυµάµαι, ακόµη, και τις κουβέντες του Μακάριου µε τους γονείς µου, µετά την ανεξαρτησία (1960), καθότι ο πατέρας µου ήταν ένας από τους προσωπικούς του γιατρούς». Και στα 17, µετά τα δύσκολα µαθήµατα ενηλικίωσης, οι αποφάσεις. «Ήρθα στο Λονδίνο το 1970 για να σπουδάσω ιατρική, µέσα σε µια ταραγµένη εποχή όπου κυριαρχούσαν τα στρατιωτικά πραξικοπήµατα τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο». Το ταξίδι αυτό θα άλλαζε όχι µόνο τη δική του µοίρα, αλλά και κάθε µητέρας στον πλανήτη και κάθε ψυχής που θα πάλευε για το δικαίωµα στην ύπαρξη πριν καλά καλά ανοίξει τα µάτια της.

Ο ταπεινός θαυµατοποιός

Σε κάθε ιστορία που αξίζει να ειπωθεί, υπάρχει ένα σηµείο καµπής. Η κρίσιµη σκηνή που ο πρωταγωνιστής θα αποφασίσει ποιο δρόµο πρέπει να ακολουθήσει, είτε είναι µπερδεµένος είτε κυνηγηµένος είτε νέος γιατρός που καλείται να επιλέξει ειδικότητα. Κανείς δεν ξέρει αν είναι το συναίσθηµα ή η λογική που οδηγεί στην ορθή απόφαση – οι περισσότεροι, όµως, υποστηρίζουν ότι όταν συντρέχουν και τα δύο, κάτι καλό θα γεννηθεί. «Στα µέσα του ’70 ήµουν στο τελευταίο έτος της ιατρικής σχολής του King’s College του Λονδίνου, όταν ένας νέος καθηγητής έφερε την πρώτη µηχανή υπερήχων. Σαν είδα τις κινούµενες εικόνες του εµβρύου στην οθόνη, έγινε ξεκάθαρο ότι η ζωή ξεκινά πριν από τη γέννηση. Τότε άρχισαν να ξεπηδούν από το µυαλό µου πρωτόγνωρες σκέψεις: Πώς µεγαλώνει και αναπτύσσεται το µωρό; Τι συµβαίνει όταν τα πράγµατα πάνε στραβά; Μπορούµε να παρακολουθήσουµε ιατρικά το αγέννητο µωρό µέσα στη µήτρα; Το µωρό σκέφτεται; Αισθάνεται; Ποια είναι η σχέση του µε τη µητέρα και τι συµβαίνει όταν υπάρχει σύγκρουση των µεταξύ τους βιολογικών συµφερόντων;». Εκείνες οι σκέψεις προσδιόρισαν τη στιγµή που αποφάσισε να αφιερώσει τη ζωή του σε ένα νέο τοµέα της ιατρικής, που τότε ανέτειλε δειλά. Και έγινε η σπίθα φλόγα και εγένετο εµβρυϊκή ιατρική!

Φωτογραφία: Ku Leuven/Rob Stevens

Όταν άρχισε να ειδικεύεται ως µαιευτήρας και γυναικολόγος, ασχολήθηκε παράλληλα µε την έρευνα στην εµβρυϊκή ιατρική. Γρήγορα, το King’s College έγινε το κορυφαίο κέντρο του κόσµου στον τοµέα αυτό και γιατροί από κάθε γωνιά της Γης µπορούσαν να εκπαιδευτούν, συµµετέχοντας στο ερευνητικό του πρόγραµµα. Τα τελευταία 40 χρόνια ήταν παρών και συµµετείχε στις πιο επαναστατικές εξελίξεις του τοµέα, στις οποίες αναφέρεται πάντα σε πρώτο πληθυντικό, καθώς πιστεύει ότι το «εµείς» είναι πολύ πιο σηµαντικό από το «εγώ», όσο χαρισµατικό και αν είναι αυτό. Ο επονοµαζόµενος και «πατέρας της αυχενικής διαφάνειας», σταχυολογεί κάποιες από αυτές, για τις οποίες µάλιστα η «Guardian» τον αποκάλεσε πρόσφατα «θαυµατοποιό». «Περιγράψαµε τη διάγνωση πολλών εµβρυϊκών ανωµαλιών και το πώς αυτές µπορούν να αντιµετωπιστούν. Αναπτύξαµε µια καλή µέθοδο ανίχνευσης του συνδρόµου Down βασισµένη στην αυχενική διαφάνεια, το ρινικό οστό και τη ροή αίµατος στην καρδιά και το ήπαρ του εµβρύου, ενώ πιο πρόσφατα εισαγάγαµε και µεθόδους ανάλυσης του DNA του εµβρύου. Αναπτύξαµε µια µέθοδο πρόβλεψης του πρόωρου τοκετού και δείξαµε ότι ο κίνδυνος µπορεί να µειωθεί µε τη λήψη προγεστερόνης από τις γυναίκες. Δηµιουργήσαµε µια νέα µέθοδο πρόβλεψης της προεκλαµψίας, η οποία είναι µία από τις σηµαντικότερες αιτίες θανάτου της µητέρας και του µωρού. Στη συνέχεια, δείξαµε µέσω σηµαντικών διεθνών µελετών ότι ο κίνδυνος µπορεί να µειωθεί µε τη λήψη ασπιρίνης». Και δεν είναι µόνον αυτά. Οι µέθοδοι που έχει αναπτύξει ο κ. Νικολαΐδης µε την οµάδα του επιτρέπουν τη θεραπεία του εµβρύου στο εσωτερικό της µήτρας, συµπεριλαµβανοµένης της µετάγγισης αίµατος στα αναιµικά έµβρυα, την τοποθέτηση σωλήνων αποστράγγισης στο στήθος των εµβρύων για τη συλλογή ρευστών εκκρίσεων γύρω από τους πνεύµονες, την εισαγωγή ενδοσκοπίου µέσα στη µήτρα και χρήση λέιζερ για διαχωρισµό των αγγείων σε µονοζυγωτικούς διδύµους και πολλά άλλα εντυπωσιακά και θαυµαστά, που επιτρέπουν σε πάσχοντα και προβληµατικά έµβρυα να δουν υγιή το φως της ζωής. Αυτή, άλλωστε, είναι και η µεγαλύτερη αµοιβή για έναν επιστήµονα όπως αυτός: «Να βλέπω τα µωρά να επιβιώνουν και ν’ αναπτύσσονται κανονικά από εγκυµοσύνες που χωρίς ειδική ιατρική παρέµβαση θα είχαν πεθάνει ή θα είχαν γεννηθεί µε αναπηρία».

Ο σπάνιος άνθρωπος

Μισό αιώνα στην πρώτη γραµµή της Επιστήµης και από κάθε σκοπιά, τόσο ως εµβρυολόγος όσο και ως καθηγητής ιατρικής κατάφερε το 1998 να ιδρύσει το φιλανθρωπικό ίδρυµα εµβρυϊκής ιατρικής The Fetal Medicine Foundation, το οποίο χρηµατοδότησε µε τα κέρδη της ιδιωτικής του κλινικής. Το ίδρυµα εδρεύει στο Λονδίνο και αποτελεί διεθνές σηµείο αναφοράς, καθώς στοχεύει στη βελτίωση της υγείας των εγκύων και των µωρών τους µέσω της έρευνας και της κατάρτισης στην εµβρυϊκή ιατρική. Κάθε χρόνο προσφέρει δεκάδες υποτροφίες σε γιατρούς και έχει ξοδέψει ως τώρα περισσότερα από 40 εκατοµµύρια στερλίνες για την οικοδόµηση και τη λειτουργία Ερευνητικού Ινστιτούτου. Του ζητάµε να µας πει τι να περιµένουµε τα επόµενα χρόνια από τον τοµέα που υπηρετεί. «Θα δούµε περισσότερες εξελίξεις στη µοριακή βιολογία που θα επιτρέψουν τη διάγνωση περισσότερων εµβρυϊκών ανωµαλιών και την πρόβλεψη των επιπλοκών εγκυµοσύνης. Παράλληλα, θα δούµε τα οφέλη της τεχνητής νοηµοσύνης που θα καταστήσουν τη διάγνωση των εµβρυϊκών προβληµάτων και την επιλογή του τρόπου διαχείρισής τους ευκολότερη», λέει µε σιγουριά.

Το χρέος του απέναντι στην επιστήµη αλλά και το συνάνθρωπο δεν του αφήνει πολύ ελεύθερο χρόνο. Μάλλον καθόλου. Εντούτοις, καταφέρνει να επισκέπτεται την Κύπρο για λίγες µέρες κάθε χρόνο, κυρίως για να συµµετάσχει σε επιστηµονικές συναντήσεις. «Όποτε έχω την ευκαιρία, επιστρέφω στο σπίτι που γεννήθηκα, στην Πάφο, στη θάλασσα που κολυµπούσα ως παιδί και πηγαίνω στο χωριό του πατέρα µου, τον Άγιο Δηµητριανό, για να θυµάµαι τις ρίζες µου», καταλήγει µε τη γλυκύτητα της πεποίθησης ότι όλα ζουν, αν τα θυµάσαι.

Και παρόλο που κατοικεί στην Αγγλία εδώ και 50 χρόνια, δεν ξεχνά ποτέ την πατρίδα του. Ενηµερώνεται, µαθαίνει, διερευνά και ως γνήσιος Κύπριος µας αποχαιρετά µε την αισιοδοξία, αλλά και την ελπίδα ότι οι µέρες που έρχονται θα είναι συνεχώς όλο και καλύτερες, όλο και πιο φωτεινές, σαν το φως της γέννας και του ερχοµού της ψυχής στη ζωή, ένα φως που, δικαιωµατικά, θα τον περιβάλλει για πάντα.

Φωτογραφία: Ku Leuven/Rob Stevens