Ριτα Σεβερη: οι πολεις λενε ιστοριες

People, Culture

Ακολούθησε τα χνάρια περιηγητών που επισκέφθηκαν την Κύπρο µεταξύ 18ου και 20ού αιώνα και απέδειξε πως η ιστορία και ο πολιτισµός µπορούν να ζωντανέψουν. Φτάνει να το θέλεις πολύ.

Κείμενο: Ιωάννα Χριστοδούλου

Φωτογραφίες: Photo Net

Στον αριθµό 285 της οδού Ερµού, στην καρδιά της Παλιάς Λευκωσίας, δεσπόζει το υπέροχο κτίριο του Κέντρου Εικαστικών Τεχνών και Έρευνας (CVAR), που φιλοξενεί την ιδιωτική συλλογή των Κώστα και Ρίτας Σεβέρη. Εκεί, συναντήσαµε τη δρ Ρίτα Σεβέρη, συλλέκτρια και ιστορικό τέχνης, η οποία µας µετέφερε το πάθος της για την ιστορία της Κύπρου και για τα εκθέµατα που φιλοξενούνται σήµερα στο χώρο.

«Κοιτάζοντας το παρελθόν µας, χτίζουµε γέφυρες για το µέλλον», είναι το motto του CVAR…

Πράγµατι, διότι πιστεύουµε ειλικρινά ότι στο παρελθόν οι κοινότητες της χώρας ζούσαν ειρηνικά. Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Αρµένιοι, Μαρωνίτες και Λατίνοι είχαν κοινούς παρονοµαστές και µοιράζονταν τον πολιτισµό τους: από τη γλώσσα και την κουζίνα µέχρι τις ενδυµασίες και τον τρόπο που υποδέχονταν τους επισκέπτες τους. Εξετάζοντας το παρελθόν µας και αναδεικνύοντας την πολυπολιτισµική κουλτούρα του νησιού, µπορούµε να χτίσουµε γέφυρες µε το µέλλον, το οποίο δεν µπορεί να υπάρξει χωρίς ειρήνη και συµβίωση. Μέσα από τη µόνιµη συλλογή του, το µουσείο φωτίζει την περίοδο από το 18ο µέχρι τον 20ό αιώνα. Υπάρχει βεβαίως και µία σύντοµη αναφορά στο Μεσαίωνα και ειδικότερα στην ιστορία της τελευταίας τραγικής βασίλισσας της Κύπρου, της Αικατερίνης Κορνάρο, την οποία αγάπησαν ιδιαίτερα οι ντόπιοι.

Πού οφείλεται το ενδιαφέρον σας για την ιστορία και την ιστορία της τέχνης;

Την ιστορία της Κύπρου την αγάπησα όταν ήρθα σε επαφή µε χειρόγραφα και βιβλία περιηγητών. Είχα µία µανία να ξετρυπώνω χειρόγραφα και κάπου γύρω στο 1995 ταξίδεψα στην Αµερική και εντόπισα το 4.000 σελίδων χειρόγραφο του Lorenzo Warriner Pease. Ο Pease ήταν ο πρώτος Αµερικανός µισιονάριος που επισκέφθηκε την Κύπρο. Ζούσε στη Λάρνακα και κάθε βράδυ κρατούσε ηµερολόγιο, όπου σηµείωνε τις εντυπώσεις του για τον κόσµο, τον τόπο, τα ήθη και τα έθιµα της Κύπρου. Διαβάζοντας αυτό το χειρόγραφο, έµαθα καλύτερα τον τόπο µου. Τότε, κάθε Σαββατοκύριακο, αρχίσαµε µε την οικογένειά µου να κάνουµε τις εκδροµές και τις διαδροµές που περιέγραφε ο Lorenzo στο ηµερολόγιό του. Ένιωθα σαν να περπατούσα µαζί του, τόσο πολύ δεν είχαν αλλάξει η φύση και τα τοπία όπως τα περιέγραφε το 1834. Τα χειρόγραφά του µου άνοιξαν τα µάτια για τον τόπο µου. Έκτοτε άρχισα να διαβάζω ό,τι έπεφτε στα χέρια µου από περιηγητές της περιόδου. Μην ξεχνάτε ότι στην Κύπρο δεν είχαµε ζωγράφους και συγγραφείς πριν από τον περασµένο αιώνα, αλλά ούτε και φωτογράφους. Δεν υπήρχαν απτές απεικονίσεις, εκτός απ’ ό,τι µας άφησαν οι ξένοι περιηγητές.

Έτσι αρχίσατε και την προσωπική σας συλλογή;

Ναι. Τα συγγράµµατα των περιηγητών ήταν το έναυσµα κι έκτοτε άρχισα να αγοράζω πίνακες. Εντόπιζα τους απογόνους τους, ταξίδευα στις χώρες τους και στα µουσεία κι άρχισα να ψάχνω οτιδήποτε αφορούσε την Κύπρο. Θυµάµαι στη Γαλλία, όταν έψαχνα για έναν περιηγητή που ήρθε στην Κύπρο το 1865 και έγραφε στο ηµερολόγιό του ότι είχε 1.500 σχέδια από την επίσκεψή του στο νησί. Άρχισα να τα ψάχνω. Από τα χειρόγραφά του ήξερα ότι ήταν από την Αµιένη της Γαλλίας και, χρησιµοποιώντας το όνοµά του, εντόπισα 29 απογόνους του. Όλοι µου έλεγαν ότι τα σχέδια αυτά είχαν κατατεθεί στο µουσείο της Πικαρδίας γύρω στις αρχές του 20ού αιώνα. Πήγα στο µουσείο, µου είπαν ότι δεν είχαν τίποτα σχετικό µε την Κύπρο κι εγώ επέµενα, ώσπου µε άφησαν να µπω στις αποθήκες τους. Δεν κατάφερνα να εντοπίσω τίποτα µέχρι που ανακάλυψα ένα γκρίζο κουτί παπουτσιών µε την ετικέτα «Τουρκία-Συρία-Αίγυπτος». Εκεί µέσα βρήκα ένα ρολό µε έργα που απεικόνιζαν την Αµµόχωστο. Τότε, ζήτησα να τα εκθέσουµε στην Κύπρο και αργότερα στο Ελληνικό Κέντρο στο Λονδίνο. Κατάφερα να αγοράσω και πέντε από αυτά, τα οποία µπορεί κάποιος να δει σήµερα στο CVAR. Ο εν λόγω περιηγητής ήταν αυτός που είχε πάρει το βάζο της Αµαθούντας στη Γαλλία. Σηµειώνει, µάλιστα, στο ηµερολόγιό του ότι το πλοίο που το µετέφερε σταµάτησε στον Σηκουάνα, έξω από το Λούβρο, κι επειδή δεν υπήρχε πόρτα αρκετά µεγάλη να το χωρέσει, αναγκάστηκαν να ρίξουν τον τοίχο, για να το µεταφέρουν εσωτερικά. Σήµερα, µπορεί να το δει κάποιος στην Ασσυριακή Αίθουσα, διότι δεν µπορούν να το µεταφέρουν στην αίθουσα µε τις κυπριακές αρχαιότητες.

Συνεχίσατε να ψάχνετε για χειρόγραφα και πίνακες τότε;

Βεβαίως, είχα πάει και στην Αγγλία, για να εντοπίσω απογόνους ζωγράφων, περιηγητών, στρατιωτικών και άλλων που είχαν έρθει στην Κύπρο. Έψαχνα συνεχώς και, όσοι δέχονταν, µου πουλούσαν.

Αγοράζατε για την προσωπική σας συλλογή ή έχοντας υπόψη ότι µπορεί να τα εκθέσετε κάποια στιγµή στο κοινό;

Εκείνη την περίοδο ήταν η µανία που είχα να µάθω περισσότερα για τον τόπο µου και να δω τα έργα από κοντά. Με το σύζυγό µου είχαµε στήσει ένα πολύ καλό δίκτυο στην Ευρώπη και όποιος είχε κάτι που σχετιζόταν µε την Κύπρο µάς έστελνε να το δούµε. Είχαµε φτάσει σε σηµείο να γεµίζουµε τους τοίχους του σπιτιού και τις ντουλάπες µας µε πίνακες, ενδυµασίες και ενθυµήµατα. Όταν πλέον δεν υπήρχε χώρος για τα προσωπικά µας αντικείµενα και είχαν αρχίσει ερευνητές και οµάδες να ζητούν να τα δουν από κοντά, αποφασίσαµε πως είχε έρθει η ώρα. Από τη στιγµή που τα αντικείµενα αυτά αφηγούνταν την ιστορία της Κύπρου, δεν είχαµε πλέον δικαίωµα να τα κρατάµε και έτσι πήραµε την απόφαση για την ίδρυση του Κέντρου.

Πριν από µία δεκαετία περίπου;

Ήταν το 2008, όταν αγοράσαµε το κτίριο όπου στεγάζεται, στην οδό Ερµού, και το 2013 αρχίσαµε να το φτιάχνουµε µε τη βοήθεια των USAID, Norway Fund και του Ιδρύµατος Σεβέρη.

Επιλέξατε συνειδητά την περιοχή όπου στεγάζεται το µουσείο;

Ναι, ψάχναµε για κτίριο που να βρίσκεται κοντά στην πράσινη γραµµή, µε την ελπίδα ότι κάποτε δεν θα υπάρχει η πράσινη γραµµή. Εξάλλου, στόχος µας ήταν και είναι η προώθηση του κυπριακού πολιτισµού, εντός και εκτός Κύπρου, αλλά και η ειρηνική συνύπαρξη των κοινοτήτων του νησιού.

Υπάρχουν κάποιες πρωτιές και βραβεύσεις του µουσείου που αξίζει να αναφέρουµε;

Είµαστε το µοναδικό µουσείο στην Κύπρο που έχει Τουρκοκύπριους και Μαρωνίτες στο Συµβούλιό του και το µοναδικό στον κόσµο που έχει δική του ποδοσφαιρική οµάδα, τη CVAR Football Club, που διαγωνίζεται στο ερασιτεχνικό πρωτάθληµα και παίζει µε τουρκοκυπριακές οµάδες. Με αυτόν τον τρόπο προωθούµε τη φιλία µεταξύ των δύο κοινοτήτων. Το µουσείο έχει κερδίσει το Βραβείο Europa Nostra 2017 για την Πολιτιστική Κληρονοµιά στην κατηγορία «Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Ευαισθητοποίηση», που απονέµεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, το 2019, ο Δήµος Λευκωσίας τίµησε το µουσείο µε βραβείο και δίπλωµα για τη συµβολή του στην ιστορική και πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης.

Να πούµε ότι διοργανώνετε και περιηγήσεις στην πόλη.

Προσπαθώ να µοιράζοµαι όσο το δυνατόν περισσότερο µε τον κόσµο την αγάπη µου για τη Λευκωσία, την πόλη των γιασεµιών. Όπως έγραφαν οι παλιοί περιηγητές, έτσι και σήµερα, η Λευκωσία είναι µια πόλη µε όµορφα σπίτια και σοκάκια που µυρίζουν γιασεµί. Μου αρέσει να τη συστήνω στον κόσµο και να διηγούµαι την ιστορία της σαν παραµύθι. Αγαπώ την πόλη, την κάθε της γωνιά και την κάθε της πέτρα.

Μιλούν οι πόλεις;

Οι πόλεις µιλούν και µας λένε τις ιστορίες τους, φτάνει να κοιτάξουµε γύρω µας. Και στο µουσείο, όταν έρχεται κόσµος, ιστορίες θέλει να ακούσει, για τους ανθρώπους, τα αντικείµενα και τους συµβολισµούς τους, και είναι χαρά µου να το κάνω. Νιώθω ότι προσφέρω στον τόπο και στον κόσµο. Πιστεύω ότι ένα µουσείο υπάρχει για να δίνει και όχι για να παίρνει. Και αυτή είναι η ικανοποίησή µου.

Σχόλια
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.
Προσθήκη σχολίου

* Υποδεικνύει ένα απαιτούμενο πεδίο

Αποδεκτές μορφές: mp4,mov,png,jpg,gif

Συμφωνώ με την αποθήκευση και επεξεργασία των δεδομένων που παρέχονται στο παρόν έντυπο σύμφωνα με τις οδηγίες που ορίζονται στην Πολιτική Απορρήτου της παρούσας ιστοσελίδας.

Επιβεβαιώστε την συγκατάθεση σας