Ένας από τους σπουδαιότερους συλλέκτες σύγχρονης τέχνης παγκοσµίως, ο Κύπριος Δάκης Ιωάννου, εξηγεί γιατί το πιο σηµαντικό πράγµα στη ζωή είναι τι αφήνεις πίσω σου.
Κείμενο: Πιερής Παναγή
Μικρός, σε µια µονοκατοικία στον Άγιο Αντρέα, στέκεται απέναντι από µια αφίσα µε ένα έργο του Picasso. Ήταν το «Κορίτσι µπροστά στον καθρέφτη». Αυτή είναι η πρώτη εικαστική ανάµνηση που καταγράφηκε µέσα του. Αν και σε νεαρή ηλικία, ένιωσε πως εκείνη την αίσθηση που του δηµιουργούσε ο πίνακας ήθελε µε κάποιον τρόπο να την κάνει µέρος της ζωής του.
Πολλά χρόνια αργότερα, η άγουρη παιδική σκέψη του απέκτησε περιεχόµενο κι έγινε µια από τις πιο σηµαντικές συλλογές έργων τέχνης διεθνούς εµβέλειας, η οποία αριθµεί περισσότερα από 600 αντικείµενα τέχνης. Πρόκειται για έργο ζωής, το οποίο δεν θα ήταν υπερβολή εάν λέγαµε πως µοιάζει µε ζωντανό οργανισµό, καθώς µεγαλώνει διαρκώς και εξελίσσεται. Μια συλλογή που ξεπερνά τη στατικότητα και γίνεται πολυπρισµατική. Ένα συναρπαστικό εικαστικό τοπίο, όπου νέα έργα «συνοµιλούν» µε παλαιότερα, φανερώνοντας έτσι διαφορετικές πτυχές και αναγνώσεις.

Ο µεγαλύτερος Κύπριος συλλέκτης συγκαταλέγεται ανάµεσα στους πέντε κορυφαίους συλλέκτες σύγχρονων έργων τέχνης παγκοσµίως, χαράσσοντας µια φρενήρη διαδροµή: σπούδασε πολιτικός µηχανικός στο Cornell, έκανε µεταπτυχιακό στο Columbia, αναδείχθηκε σε διδάκτορα Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήµιο της Ρώµης, έφτιαξε το Ίδρυµα ΔΕΣΤΕ (Διεθνής Ελληνική Σύγχρονη Τέχνη) –µε έδρες την Αθήνα και τη Γενεύη–, υπήρξε πρόεδρος του διεθνούς διοικητικού συµβουλίου του Guggenheim, µέλος του διοικητικού συµβουλίου του MoMA, µέλος των συµβουλίων των Tate Galleries και του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης MOCA στο Λος Άντζελες.
Αλήθεια, πώς ξεκινάει κανείς µια συλλογή έργων σύγχρονης τέχνης; «Από τον καιρό που θυµάµαι τον εαυτό µου, εκείνο που µε καθόριζε πάντα ήταν το ενδιαφέρον µου για την τέχνη. Τη δεκαετία του ’50, στην Κύπρο ήταν δύσκολο να βρεις βιβλία ή αναφορές. Έψαχνα όµως, προσπαθούσα να εµβαθύνω. Στο δωµάτιό µου δεν είχα πόστερ µε ροκ σταρ ή αφίσες από κινηµατογραφικούς αστέρες, αλλά µια αφίσα του Picasso και µια άλλη του Klee». Διευκρινίζει πως, όταν ξεκινούσε, κάθε άλλο παρά συλλογή έργων τέχνης ήθελε να φτιάξει, καθώς τη θεωρούσε σαν µια συλλογή από τρόπαια. Καταλύτης για να αλλάξει αντίληψη και πλεύση ήταν η γνωριµία του µε τον περίφηµο κριτικό τέχνης Pierre Restany. Αυτός του έδωσε την ιδέα να δηµιουργήσει ένα ίδρυµα για να παρουσιάζει εκθέσεις. Το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύµατος ΔΕΣΤΕ είναι ένας µη κερδοσκοπικός οργανισµός που έχει στόχο να διευρύνει το κοινό της σύγχρονης τέχνης και να διερευνήσει τους δεσµούς µεταξύ σύγχρονης τέχνης και πολιτισµού. «Το 1985 έγινε η περίφηµη γνωριµία µε τον Jeff Koons. Εκεί άλλαξαν όλα».

Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ JEFF KOONS
Το πρώτο έργο που απέκτησε ήταν το «Οne Ball Total Equilibrium Tank» του Koons –ένα από τα αγαπηµένα του µέχρι σήµερα–, που δεν ξεπερνούσε τα 2.700 δολάρια. «Ενδιαφέρθηκα να γνωρίσω τον καλλιτέχνη, πήγα στο στούντιο του στη Νέα Υόρκη και µιλήσαµε πολλή ώρα. Έκτοτε, γίναµε καλοί φίλοι. Πρόκειται για ένα τεράστιο ταλέντο». Τι είναι, όµως, εκείνο που τον ιντριγκάρει στο έργο του; «Δεν είµαι κριτικός τέχνης. Πιστεύω, όµως, ότι η δουλειά του είναι ενδιαφέρουσα και τα έργα του έχουν απήχηση σε ένα ευρύ κοινό, µε πολλά και διαφορετικά επίπεδα ανάγνωσης. Η σειρά “Celebration” είναι µία από τις πιο σηµαντικές ενότητες των έργων του. Τη δηµιούργησε όταν η Cicciolina είχε απαγάγει το παιδί τους και πήγαν στη Ρώµη. Η συγκεκριµένη δουλειά, λοιπόν, έγινε για να γιορτάσει το γυρισµό του παιδιού του. Υπήρχε ένα τροµερό δράµα σε αυτά τα έργα».
Σήµερα, ο Δάκης Iωάννου έχει και το µεγαλύτερο κινητό έργο του Koons, το γιοτ «Guilty», στο οποίο έγινε η εικαστική παρέµβαση του Aµερικανού καλλιτέχνη.

ΓΥΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, κάθε δύο µήνες βρισκόταν στην Αµερική για δουλειά. Στα ταξίδια του γνώριζε νέους καλλιτέχνες –Maurizio Cattelan, Cady Noland, Christopher Wool κ.ά.–, έβλεπε τα έργα τους και αγόραζε ένα µε δύο τη φορά, ξοδεύοντας κάτι λιγότερο από 2.000 δολάρια. «Ξαφνικά, ανακάλυψα ότι είχα συλλογή! Έτσι, το 1987, αποφάσισα να κάνω την πρώτη έκθεση της συλλογής µου». Αναρωτιέµαι εάν είναι διαφορετική η αίσθηση όταν περπατά µόνος ανάµεσα στα έργα του από όταν υπάρχει γύρω του κόσµος. «Συνέχεια αλλάζει η αίσθηση. Ακόµα και θέση να αλλάξουν τα έργα, διαφοροποιείται το πώς τα βλέπω». Πώς επιλέγει τι θα προσθέσει στη συλλογή του; «Αυτό που έχει σηµασία είναι ο διάλογος που κάνει µε τα υπόλοιπα έργα και τι προσφέρει στον πολιτισµό. Στο σηµείο που έχει φτάσει η συλλογή, για να προστεθεί κάτι, θα πρέπει να την εµπλουτίζει και να προσθέτει νόηµα. Στην αρχή ήταν διαφορετικό, γιατί το έχτιζα. Όταν χτιστεί ένα κτίριο, πρέπει να είσαι επιλεκτικός στο τι θα βάλεις µέσα».
Καθισµένος αναπαυτικά στον καναπέ του φωτεινού του γραφείου, στην οδό Φραγκοκλησιάς, τον ρωτάω εάν όλα αυτά τα χρόνια έγιναν λάθος επιλογές. Χαµογελά. «Δεκάδες λάθη, µη σου πω εκατοντάδες. Υπάρχουν έργα που δεν µπορώ να τα πουλήσω πια… Δεν µετανιώνω, όµως. Θα ήταν πολύ βαρετό να ζεις χωρίς λάθη, γιατί κι αυτά µέσα στο παιχνίδι είναι».
Μια δεκαετία πριν, ο François Pinault είχε ερωτηθεί από δηµοσιογράφο του «Paris Match» ποιους θεωρεί αντιπάλους του, κυρίως, στο πεδίο της τέχνης. Ο Γάλλος συλλέκτης απάντησε χωρίς δεύτερη σκέψη: «Οι µεγαλύτεροι συλλέκτες στον κόσµο είναι ο Aµερικανός Eli Broad, ο Bραζιλιάνος Bernando Paz, ο Κινεζο-ινδονήσιος Budi Tek, ο Γάλλος Bernard Arnault και ο Δάκης Ιωάννου». Κάνω την ίδια ερώτηση στον άνθρωπο που έχω απέναντί µου. «Δεν είναι θέµα αντιπαλότητας. Άλλωστε, έχει αλλάξει τόσο πολύ το τοπίο της τέχνης. Δεν υπάρχουν συλλέκτες πια µε την έννοια που υπήρχαν κάποτε. Υπάρχουν διάφορα άτοµα που αγοράζουν διάφορα έργα τέχνης. Η οικονοµία, τα γρήγορα λεφτά που έχουν δηµιουργηθεί, άλλαξαν το σκηνικό. Η συλλογή θέλει δέσµευση και, δυστυχώς, δεν είναι πολλοί αυτοί που έχουν διάθεση να το κάνουν. Υπάρχουν δύο κατηγορίες νέων συλλεκτών: αυτοί που το κάνουν σοβαρά, συγκεντρωµένα και αυτοί που αγοράζουν για το prestige».
Υπάρχει κάτι στη ζωή του, το οποίο, αν δεν συνέβαινε, δεν θα ήταν ο ίδιος; «Η γνωριµία µου µε τη Λιέτα και ο γάµος µας, όπως και τα 4 παιδιά µας, τα 13 εγγόνια και το 1 δισέγγονο. Η Λιέτα έθεσε τις βάσεις, ήταν ο βράχος µου. Επιπλέον, η απόφασή µου να πάω στην Αµερική ήταν καταλύτης, σχεδόν πρωτάκουστο τότε, για κάποιον που ζούσε στην Κύπρο. Οι σπουδές στη Ρώµη και η ενασχόλησή µου µε την τέχνη, τη δεκαετία του ’80, ήταν από τους πιο σηµαντικούς σταθµούς µου».

Τι χάνει ο άνθρωπος µεγαλώνοντας και τι κερδίζει; «Όσο ο άνθρωπος πλησιάζει προς την άλλη πλευρά, αλλάζει ο τρόπος που σκέφτεται. Μεγαλώνοντας, λιγοστεύουν τα χρόνια. Απ’ την άλλη, κερδίζεις εµπειρίες και γνώσεις. Το ότι κάποια στιγµή το σώµα θα αδυνατίσει, είναι αναπόφευκτο. Η ζωή είναι ένα πέρασµα και αυτό που µετρά είναι τι αφήνεις πίσω σου». Τον ενδιαφέρει η υστεροφηµία του και το ΔΕΣΤΕ είναι η παρακαταθήκη του στην κοινωνία. Όπως και η δωρεά της βιβλιοθήκης στο Πανεπιστήµιο Κύπρου –σχεδιασµένη απ’ τον Jean Nouvel–, το Ίδρυµα «Χρίστου Στέλιου Ιωάννου», ένα πρότυπο Κέντρο Εκπαίδευσης, η ανέγερση του Νέου Ερευνητικού Κέντρου της Σχολής Κλασικών και Βυζαντινών Σπουδών στην Οξφόρδη και άλλα, αναφέρει.
Κάτι τελευταίο. Πώς φέρθηκε στη ζωή ο Δάκης Ιωάννου; Την κυνήγησε µε θράσος ή µε συστολή; «Κυνήγησα τη ζωή µε θράσος. Ποτέ δεν επαναπαύτηκα, πάντα ήθελα να µαθαίνω, να ανακαλύπτω. Ποτέ δεν άφηνα τα πράγµατα να περνούν χλιαρά από δίπλα µου».