Στα μονοπατια της πιστης

Cyprus unlocked

Η περιήγηση στις εκκλησίες της Παλιάς Λευκωσίας προσφέρει µια µοναδική οπτική της πόλης, µαζί µε µια αδιόρατη αίσθηση µυσταγωγίας.

Κείμενο: Ελένη Ξένου

Φωτογραφίες: Silvio Augusto Rusmigo

Η Παλιά Λευκωσία κρύβει µέσα στα τείχη της ιστορικούς και πνευµατικούς θησαυρούς. Τα θρησκευτικά µνηµεία της, διασκορπισµένα σε διάφορες γειτονιές, αναδεικνύουν την πλούσια πολιτιστική κληρονοµιά της, φέρνοντας τον επισκέπτη σε επαφή µε αιώνες παράδοσης και λατρείας.

Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος

Ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου αποτελεί ιδανικό σηµείο εκκίνησης για την περιδιάβασή σας. Βρίσκεται στην Πλατεία Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, απέναντι από το ιστορικό Παγκύπριο Γυµνάσιο –το αρχαιότερο εκπαιδευτικό ίδρυµα της Κύπρου– και ανάµεσα στο Αρχιεπισκοπικό Μέγαρο και το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης. Μικρός αλλά επιβλητικός, στέκει σιωπηλός, προσκαλώντας σας να αφιερώσετε χρόνο, για να θαυµάσετε τις τοιχογραφίες του 18ου αιώνα, που απεικονίζουν σκηνές από τη Βίβλο και την ανακάλυψη του τάφου του Αποστόλου Βαρνάβα στη Σαλαµίνα. Αυτές οι υπέροχες τοιχογραφίες φωτίζονται µαγευτικά από το φυσικό φως που διαχέεται από τα εννέα παράθυρά του. Είναι µονόχωρος, καµαρόσκεπος και το ξυλόγλυπτο τέµπλο του συγκαταλέγεται ανάµεσα στα ωραιότερα εικονοστάσια της Κύπρου. Τέσσερις από τις εικόνες του φιλοτεχνήθηκαν µεταξύ 1795 και 1797 από τον Ιωάννη Κορνάρο, ενώ η εικόνα του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, έργο του Θεόδωρου Πουλάκη, έφτασε από τη Βενετία το 1672. Μην παραλείψετε να δείτε το ανάγλυφο του 14ου αιώνα, το οποίο απεικονίζει τη Σταύρωση, ένα από τα ελάχιστα διασωθέντα δείγµατα µεσαιωνικής γλυπτικής στην Κύπρο. Ο ναός χτίστηκε το 17ο αιώνα στη θέση µιας παλαιότερης µονής, γνωστής ως Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος ο Πίπης. Αν και η ακριβής χρονολογία ίδρυσής του παραµένει άγνωστη, υπάρχουν δύο επικρατούσες θεωρίες: σύµφωνα µε την πρώτη, επρόκειτο για αβαείο των Βενεδικτίνων, ενώ η άλλη υποστηρίζει ότι ιδρύθηκε από Συροορθόδοξους που έφτασαν στην Κύπρο τον 9ο αιώνα. Το όνοµα «Πίπης» φαίνεται να προέρχεται από την αραβική λέξη «χαµπίµπ», που σηµαίνει «αγάπη».

Παναγία Χρυσαλινιώτισσα

Βγαίνοντας από τον περίβολο του Αγίου Ιωάννη, στρίβετε αριστερά στη γεµάτη παλιά αρχοντικά οµώνυµη οδό. Περπατάτε κατά µήκος της γραφικής Αντιγόνου και φτάνετε στην Ερµού. Συνεχίζοντας ευθεία στη Μίνωος, στα αριστερά σας ξεχωρίζει το εντυπωσιακό γκράφιτι του γνωστού street artist Φίκου, που απεικονίζει την «Αγία Ευρώπη». Λίγο πιο πέρα, καθώς ανηφορίζετε, εµφανίζεται µπροστά σας η Παναγία Χρυσαλινιώτισσα – η µοναδική εκκλησία της µέσης βυζαντινής περιόδου που διασώθηκε στη Λευκωσία. Αν και χτίστηκε το 15ο αιώνα, οι πολλές προσθήκες και αλλαγές που υπέστη µε την πάροδο των χρόνων έχουν αλλοιώσει το σχήµα της, καθιστώντας δύσκολη την αναγνώριση της αρχικής µορφής της. Παρ’ όλα αυτά, τα βυζαντινά στοιχεία, όπως οι καµπυλωτές αψίδες, και τα γοτθικά, µε τις οξυκόρυφες αψίδες, παραµένουν ορατά. Το τέµπλο της είναι χωρισµένο σε τέσσερα τµήµατα, τρία από τα οποία είναι ξυλόγλυπτα και καλυµµένα µε φύλλο χρυσού. Οι εικόνες χρονολογούνται στο 17ο αιώνα, µε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρουσιάζει η «δίδυµη» Παναγία, όπου η Θεοτόκος κοιτάζει προς δύο κατευθύνσεις, προκαλώντας στον επισκέπτη δέος και προβληµατισµό.

Άγιος Κασσιανός

Ακριβώς απέναντι από τη Χρυσαλινιώτισσα βρίσκεται ένα µικρό πάρκο γεµάτο βότανα. Διασχίζοντάς το, οδηγείστε στο εκκλησάκι του Αγίου Κασσιανού. Μόλις µια ανάσα από την Πράσινη Γραµµή, το µνηµείο αυτό αποτελεί ιστορικό σηµείο, σύµβολο των πληγών που έχει αφήσει η ιστορία στην πόλη. Σε µία από τις πιο γραφικές συνοικίες, ο Άγιος Κασσιανός παραµένει µία από τις πιο όµορφες εκκλησίες της Παλιάς Λευκωσίας, µε µια αυλή γεµάτη γέρικες ελιές και γλάστρες µε γεράνια. Χτισµένη το 1854 πάνω στα θεµέλια ενός µικρότερου ναού του 1750, ξεχωρίζει για το ξυλόγλυπτο τέµπλο της και την εντυπωσιακή εικόνα της βρεφοκρατούσας Θεοτόκου του 19ου αιώνα, την οποία οι ντόπιοι αποκαλούν Παναγία «Πουριστιτζή», που σηµαίνει «αυτή που διώχνει το κακό». Δίπλα, χωµένο µέσα στις λεµονιές, βρίσκεται το σπιτάκι του ιερέα. Από την άλλη πλευρά, η οδός Αγίου Κασσιανού σας οδηγεί στην Αξιοθέας, όπου δεσπόζει το περίφηµο αρχοντικό Τουφεξή, το οποίο λειτουργεί πλέον ως πολιτιστικό κέντρο του Πανεπιστηµίου Κύπρου. Περπατώντας ξανά προς τη Χρυσαλινιώτισσα, θα συνειδητοποιήσετε πόσο κοντά βρίσκονται οι δύο αυτές εκκλησίες, αποτελώντας κειµήλια της ιστορίας της Παλιάς Λευκωσίας.

Άγιος Αντώνιος, Άγιος Σάββας και Aρχάγγελος Μιχαήλ Τρυπιώτης

Επιστροφή στην Πλατεία Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, αυτή τη φορά µε αντίθετη κατεύθυνση. Ο προορισµός είναι η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου, όπου κάποτε εκκλησιαζόταν η οικογένεια του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, καθώς το αρχοντικό του δραγουµάνου βρίσκεται µόλις 50 µέτρα µακριά. Το εντυπωσιακό σεντεφένιο εικονοστάσι, που χρονολογείται στο 1796, αποτελεί δική του δωρεά. Ο Άγιος Αντώνιος, χτισµένος κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, είναι µονόκλιτος ναός βασιλικού ρυθµού του 18ου αιώνα, γνωστός για το ξυλόγλυπτο τέµπλο του µε επιρροές µπαρόκ και το ψηλό πέτρινο καµπαναριό, σκαλισµένο µε ιδιαίτερη λεπτοµέρεια. Από τον Άγιο Αντώνιο ανεβαίνετε την οδό Πατριάρχου Γρηγορίου, περνώντας µπροστά από το τέµενος Οµεριέ και το ανακαινισµένο χαµάµ. Στρίβοντας αριστερά στην Αισχύλου, βρίσκεστε ανάµεσα σε µαγαζιά που κάποτε πουλούσαν είδη προικός, τα περισσότερα από τα οποία είναι πλέον κλειστά. Εκεί, βρίσκεται ο ναός του Αγίου Σάββα, ένα πετρόκτιστο εκκλησάκι βασιλικού ρυθµού. Στην εντοιχισµένη πλάκα του νότιου τοίχου του αναγράφεται πως χτίστηκε το 1851, αν και άλλες πηγές αναφέρουν ότι υπήρχε παλαιότερη εκκλησία κατά τα χρόνια της φραγκοκρατίας, η οποία ανακαινίστηκε δύο φορές πριν επεκταθεί το 1851. Στα σηµαντικότερα κειµήλια του ναού περιλαµβάνονται ο σταυρός του παλιού εικονοστασίου του 1659, του ιερογράφου Παύλου, και το Άγιο Δισκοπότηρο του 1501, έργο του χρυσοχόου Πασχάλη, τα οποία εκτίθενται σήµερα στο Βυζαντινό Μουσείο. Ακριβώς απέναντι από τον Άγιο Σάββα, ένα µικρό στενό σας οδηγεί στην εντυπωσιακή εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Τρυπιώτη, µία από τις πιο σηµαντικές της οθωµανικής περιόδου. Είναι τρίκλιτη βασιλική µε τρούλο, χτισµένη σε φραγκοβυζαντινό στυλ. Ο θεµέλιος λίθος της τοποθετήθηκε από τον Αρχιεπίσκοπο Γερµανό το 1695. Στο επιβλητικό εικονοστάσι της µπορείτε να θαυµάσετε σπουδαίες εικόνες, επηρεασµένες από την ιταλική ζωγραφική του 15ου αιώνα, καθώς και έργα γνωστών ζωγράφων του 17ου αιώνα. Το εσωτερικό της κοσµείται µε µαρµάρινα ανάγλυφα και το µεγαλύτερο χρυσοσκάλιστο τέµπλο όλων των εκκλησιών της Παλιάς Λευκωσίας.

Παναγία Φανερωµένη

Από την οδό Αρχαγγέλου Μιχαήλ, στρίβετε αριστερά προς την Ονασαγόρου και µπαίνετε στο πιο πολυσύχναστο κοµµάτι της Παλιάς Πόλης. Στην καρδιά αυτής της ζωντανής «φασαρίας» δεσπόζει αγέρωχη η Παναγία Φανερωµένη, ο µεγαλύτερος ναός εντός των τειχών Λευκωσίας. Σύµφωνα µε την παράδοση, στο σηµείο όπου βρίσκεται σήµερα, υπήρχε παλαιότερα µοναστήρι που καταστράφηκε το 1571, κατά την κατάληψη της πόλης από τους Οθωµανούς. Η λαϊκή παράδοση λέει πως πάνω στα ερείπια του µοναστηριού φανερώθηκε η εικόνα της Παναγίας, η οποία σήµερα φυλάσσεται στο ιερό. Αυτό το θαύµα έδωσε στην εκκλησία το όνοµά της. Ο σηµερινός ναός χτίστηκε το 1872 και ακολουθεί τον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής µε τρούλο, µε επιρροές δυτικής αρχιτεκτονικής. Στο εσωτερικό του, µπορείτε να θαυµάσετε τοιχογραφίες του 1929, έργα του σπουδαίου Κύπριου ζωγράφου Ιωάννη Κισσονέργη, ενώ οι εικόνες των τεσσάρων Ευαγγελιστών ανήκουν στον κορυφαίο καλλιτέχνη Αδαµάντιο Διαµαντή. Γύρω από την εκκλησία βρίσκονται πολλά αξιόλογα ιστορικά κτίρια που αξίζει να εξερευνήσετε, όπως το Παρθεναγωγείο και η Βιβλιοθήκη Φανερωµένης. Στον προαύλιο χώρο, θα δείτε το Μαυσωλείο των Κυπρίων Εθνοµαρτύρων, το οποίο αποτελεί σηµαντικό σηµείο ιστορικής µνήµης.

Ο Τίµιος Σταυρός του Μισσιρίκου

Βγαίνοντας από την πίσω έξοδο της Φανερωµένης, στα αριστερά σας, θα συναντήσετε το µικροσκοπικό εκκλησάκι του Τίµιου Σταυρού του Μισσιρίκου, που χρονολογείται από την εποχή της ενετοκρατίας και συνδυάζει βυζαντινά και γοτθικά στοιχεία µε επιρροές από την ιταλική αναγέννηση. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, το εκκλησάκι µετατράπηκε σε τέµενος, µε το όνοµα Τζαµί Αραµπλάρ (Τέµενος των Αράβων). Σήµερα, είναι σφραγισµένο, οπότε η επίσκεψή σας θα είναι σύντοµη, αλλά θα σας δώσει την ευκαιρία να κλείσετε τη µυσταγωγική σας βόλτα µε ένα πιάτο κυπριακής κουζίνας στο παραδοσιακό µαγειρείο του «Ματθαίου», που βρίσκεται ακριβώς έξω από τον Μισσιρίκο.

Σχόλια
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.
Προσθήκη σχολίου

* Υποδεικνύει ένα απαιτούμενο πεδίο

Αποδεκτές μορφές: mp4,mov,png,jpg,gif

Συμφωνώ με την αποθήκευση και επεξεργασία των δεδομένων που παρέχονται στο παρόν έντυπο σύμφωνα με τις οδηγίες που ορίζονται στην Πολιτική Απορρήτου της παρούσας ιστοσελίδας.

Επιβεβαιώστε την συγκατάθεση σας