η Πρωτη Κυρια αναδεικνυει την ταυτοτητα του Προεδρικου Μεγαρου
Ήταν πριν από καιρό, όταν η Πρώτη Κυρία της Κύπρου και διπλωμάτης, Φίλιππα Καρσερά Χριστοδουλίδη, άρχισε να προσεγγίζει το Προεδρικό Μέγαρο με μια διαφορετική ματιά. Όχι μόνο ως κέντρο πολιτικών αποφάσεων, αλλά και ως ένα κτίσμα με έντονο συμβολισμό και βαθιά ιστορική διαδρομή – ώστε να προσφέρει κάτι πολύ περισσότερο από τη δική κληρονομιά του: την ίδια τη αίσθηση της Κύπρου. Ένα σημείο αναφοράς για όλον τον κόσμο, το οποίο, μέσα από την αρχιτεκτονική του, το φυσικό περιβάλλον του, τις επιρροές που προέκυψαν στη διάρκεια και τα ευρύτερα που κουβαλά, μπορεί να μιλήσει για το παρελθόν, να εξηγήσει το παρόν και να μεταφέρει ένα σαφές μήνυμα αυτοπεποίθησης για το μέλλον.
Κάτω από αυτό το πρίσμα γεννήθηκε η έκθεση «Κύπρος: ο κόσμος, ο τόπος, ο λόγος, η ύλη», μια συνολική περιήγηση που επιχειρεί να προσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο βιώνει πλέον το Προεδρικό Μέγαρο ως μια ολοκληρωμένη πολιτιστική εμπειρία. Στο εσωτερικό του, αναπτύσσεται μια αφήγηση, όπου διαφορετικές χρονικές περίοδοι και μορφές δημιουργίας συνδέονται μεταξύ τους, συνθέτοντας μια διαδρομή που ξεκινάει διαδοχικά από αίθουσα σε αίθουσα. Εκατό έργα τέχνης από 57 σημαντικούς Κύπριους ζωγράφους, από τις αρχές του 20ού αιώνα έως σήμερα, αποτυπώνουν την εξέλιξη της Κυπριακής εικαστικής τέχνης, φέρνοντας σε διάλογο καλλιτέχνες διαφορετικών γενεών, με έργα εμβληματικών μορφών όπως ο Τεύκρος Γεωργίου, Γεράσιμος Λαζάρου, ο Παύλος Κιζής και η Χριστίνα Κώστα να συνυπάρχουν με δημιουργίες νεότερων καλλιτεχνών. Παράλληλα, αρχιτέκτονες που εκτείνονται από την 4η χιλιετία π.Χ. έως τον 1ο αιώνα π.Χ. εντάσσονται οργανικά στη συνολική αφήγηση, προσδίδοντας βάθος και αναδεικνύοντας τη συνέχεια του πολιτισμού στον τόπο. Δεν πρόκειται για μια απλή παράθεση θεμάτων, αλλά για μια συνειδητή σύνθεση που επιτρέπει στον επισκέπτη να αντιληφθεί τη διαδρομή της Κύπρου μέσα στο χρόνο και να συνδέσει διαφορετικές εκφάνσεις της ίδιας ταυτότητας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν και αντικείμενα που επαναπατρίστηκαν τα τελευταία χρόνια, ύστερα από μακρόχρονες διαδικασίες. Ανάμεσά τους, δύο αγάλματα που είχαν κλαπεί από το Τούρκο αρχαιοκάπηλο μετά το 1974 και επεστράφησαν το 2024. Η παρουσία τους φέρνει στο προσκήνιο μία από τις πιο τραυματικές πτυχές της σύγχρονης ιστορίας, τη λεηλασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, όταν εκατοντάδες μικροί θησαυροί συλλήφθηκαν και πουλήθηκαν παράνομα στο εξωτερικό.
Το γεγονός ότι εκτίθενται σε ένα χώρο όπου υποδέχονται ξένους ηγέτες και αξιωματούχους ενισχύει το συμβολισμό τους, αναδεικνύοντας το ζήτημα όχι μόνο ως ιστορική μνήμη, αλλά και ως διαρκή διεκδίκηση. Δεδομένης της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η παρουσία τους αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, αναδεικνύοντας διεθνώς ένα ζήτημα που παραμένει ανοικτό.
Ταυτόχρονα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο με τον οποίο η ιστορία παρουσιάζεται και γίνεται αντιληπτή. Η εμπειρία δεν περιορίζεται στη θέαση, αλλά επιδιώκει να είναι άμεση και κατανοητή. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η «μηχανή του χρόνου», δημιούργημα του Ινστιτούτου Κύπρου – μια διαδραστική οθόνη που αξιοποιεί πλούσιο αρχειακό υλικό, ψηφιοποιημένα κείμενα και φωτογραφίες, επιτρέποντας στον επισκέπτη να «ταξιδέψει» στη διαδρομή του Προεδρικού Μεγάρου. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, αποκαλύπτονται διαφορετικές φάσεις της πορείας του, από την εποχή ανέγερσης του πρώτου φρουρείου και του μετέπειτα κυβερνείου μέχρι το Οκτωβριανό του 1931 και το πραξικόπημα του 1974. Το αποτέλεσμα θυμίζει ένα πραγματικό ταξίδι στο χρόνο και στον τόπο, μέσα από σπάνια ντοκουμέντα που ζωντανεύουν τη μνήμη.
Μέσα από αυτή τη συνολική προσέγγιση, το Προεδρικό Μέγαρο αποκτά νέο ρόλο, συμπληρωματικό του θεσμικού του χαρακτήρα. Παύει να είναι ένας κλειστός διοικητικός πυρήνας και μετατρέπεται σε έναν τόπο που αφηγείται, εκπαιδεύει και συνδέει. Ένα ζωντανό φορέα που αναδεικνύει την πολιτιστική κληρονομιά, διατηρώντας την προσβάσιμη στο σήμερα. Γιατί, τελικά, η ιστορία δεν ανήκει σε ένα θεσμό· ανήκει σε όλους.
